Shido LP-6100, TL494 kontrollü ve LM339 gözetim katı kullanan klasik ATX güç kaynağı şemalarından biridir. Bu yapıda yarım köprü primer anahtarlama, ayrı 5V standby bölümü, grup regülasyonlu sekonder çıkışlar ve eski ATX standardına uygun -5V hattı birlikte görülmektedir. Şema; giriş filtresi, primer sürme, ana trafo, sekonder doğrultma ve kontrol bloklarını ayrı ayrı izlemek için oldukça uygundur.
Teknik Özellikler
İçerik
- Model: Shido LP-6100
- Yapı: TL494 tabanlı ATX SMPS
- Giriş: 230VAC, 3A, 50Hz
- Çıkışlar: +5V 22A, +12V 6A, +3.3V 14A, -5V 0.6A, -12V 0.8A, +5VSB 1A
- Ana PWM kontrol: TL494
- Gözetim / karşılaştırıcı: LM339
- Trafo yapısı: EI33 ana trafo, EI16 / E19 yardımcı trafo grubu
Şemanın Genel Yapısı
Şebeke girişi köprü doğrultucu ve iki adet 470uF / 200V kondansatör üzerinden yüksek voltaj DC bara oluşturacak şekilde düzenlenmiştir.
Primer tarafta iki adet NTA07N güç transistörü yarım köprü yapıda çalışırken, TL494 sürme darbelerini üretir.
Sekonder tarafta +12V, +5V, +3.3V, -5V ve -12V hatları ayrı doğrultma elemanları ile elde edilmiştir.
Şemada ayrıca T3 trafosu ile kurulan bağımsız bir 5V standby bölümü yer alır.
LM339 ise PS-ON, Power Good ve temel gerilim izleme görevlerinde kullanılmıştır.
Bu kurgu, eski nesil ATX güç kaynaklarında çok sık görülen klasik mimaridir.
Primer Tarafta Teknik İnceleme
Giriş filtresi ve DC bara
Şemada köprü doğrultucu sonrası iki adet 470uF / 200V kondansatör seri yerleştirilmiştir.
Bu yerleşim, yarım köprü topolojinin en belirgin göstergelerinden biridir.
Seri dengeleme dirençleri ile birlikte çalışan bu bölüm, anahtarlama katına gerekli yüksek voltajı sağlar.
Bu tip kaynaklarda köprü diyot arızası, ana filtre kondansatörlerinin kuruması veya sigorta hattındaki problemler cihazın tamamen ölü görünmesine neden olabilir.
Eski ATX güç kaynaklarında primer DC bara bölümü her zaman ilk kontrol edilmesi gereken alanlardan biridir.
Sürücü trafosu ve anahtarlama transistorleri
T2 sürücü trafosu, TL494 çıkışını iki kola ayırarak primer güç transistorlerini sırayla sürmektedir.
D3, D4, D5 ve D6 gibi hızlı diyotlar ile baz / gate çevresindeki dirençler anahtarlamanın dengeli olmasına yardımcı olur.
Bu yapı, klasik TL494 tabanlı ATX güç kaynaklarının tipik sürme düzenidir.
Primer tarafta kullanılan iki adet güç transistörü, ana trafonun primerini yarım köprü biçiminde sürer.
Bu kısımda tek transistor arızası bile sigorta attırabilir.
Aynı şekilde sürücü trafosu veya hızlı diyotlardan biri bozulduğunda devre hiç kalkmayabilir.
TL494 ve LM339 Kontrol Bölümü
TL494 bu devrede osilatör, PWM üretimi ve temel hata yükselteci işlevini üstlenmektedir.
RT ve CT pinlerine bağlı zamanlama elemanları çalışma frekansını belirlerken, geri besleme hattı duty oranını ayarlayarak çıkış regülasyonuna katkı verir.
Şemadaki kompanzasyon ve referans ağları, bu tip klasik güç kaynaklarında oldukça öğretici ayrıntılar sunar.
Çalışma frekansı mantığını yorumlamak için SMPS entegre çalışma frekansı hesaplama aracı da faydalı olabilir.
LM339 ise burada ana PWM entegresi değildir. Daha çok PS-ON sinyalinin değerlendirilmesi, bazı çıkış seviyelerinin kıyaslanması ve Power Good hattının oluşturulmasında görev alır.
Güç kaynağı standby verdiği hâlde ana çıkışlara geçmiyorsa yalnız TL494 çevresine değil, LM339 ve etrafındaki küçük transistor / diyot grubuna da bakmak gerekir.
Sekonder Çıkışlar ve Regülasyon Yapısı
Sekonder tarafta +12V, +5V ve +3.3V ana çıkışları, hızlı doğrultucu diyotlar ve ortak çıkış bobinleri ile oluşturulmuştur.
+5V hattının 22A seviyesinde, +12V hattının ise 6A seviyesinde olması bu tasarımın eski ATX yük dağılımına göre düzenlendiğini gösterir.
Yani bu sınıfta ağırlık 12V hattında değil, daha çok 5V hattındadır.
-5V ve -12V hatlarının da bulunması önemli bir ayrıntıdır. Yeni nesil güç kaynaklarında çoğu zaman görülmeyen -5V çıkışı burada hâlâ yer almaktadır.
Bu da şemanın eski ATX standardına ait olduğunu açık biçimde gösterir.
Sağ alt tarafta görülen SP431 ve transistorlü düzen, +3.3V hattının daha kararlı tutulmasına yardımcı olur.
Bu tür ek düzeltme yapıları, özellikle kablo düşümleri ve yük değişimlerinde 3.3V hattının sapmasını azaltmak için kullanılır.
ATX çıkış yapısının temel mantığını daha kavramsal taraftan okumak için DC-DC dönüştürücü nedir yazısı da iyi bir geçiş sayfasıdır.
5V Standby Bölümü
T3 trafosu etrafında kurulan yardımcı SMPS bölümü, ana güç katından bağımsız olarak +5VSB üretmektedir.
Bu kısımda küçük transistorlü osilatör yapısı, optokuplör geri beslemesi ve TL431 referansı birlikte kullanılmıştır.
Ana sistem kapalı görünse bile anakartın bekleme fonksiyonları bu hattan beslendiği için arıza teşhisinde ilk bakılması gereken gerilimlerden biri 5VSB hattıdır.
5VSB hattı varsa ama ana çıkışlar oluşmuyorsa sorun çoğu zaman PS-ON, TL494 sürme katı, LM339 gözetim bölümü veya primer anahtarlama tarafındadır.
5VSB de yoksa öncelik standby trafosu, transistorler, optokuplör ve TL431 çevresinde olmalıdır.
PS-ON ve Power Good Mantığı
Şemada PS-ON hattı doğrudan kontrol bloğuna bağlanmış ve Power Good çıkışı ayrıca ayrılmıştır.
Bu bölümdeki küçük transistorler ve karşılaştırıcı ağı, güç kaynağının anakart komutuyla devreye girmesi ve çıkışlar kararlı hâle geldiğinde PG sinyalinin üretilmesi için görev yapar.
Pratikte sık görülen arızalardan biri, standby gerilimi olduğu hâlde cihazın başlamamasıdır.
Bu durumda yalnız primeri değil, PS-ON hattını, PG bölümünü ve LM339 çevresini birlikte değerlendirmek gerekir.
Arıza Tespiti İçin Pratik Kontrol Noktaları
- Cihaz tamamen ölü ise: sigorta, köprü diyot, ana DC bara kondansatörleri ve standby bölümü kontrol edilmelidir.
- +5VSB yoksa: T3 standby trafosu, osilatör transistorleri, optokuplör, TL431 ve doğrultucu diyotlar ölçülmelidir.
- +5VSB var ama ana çıkışlar yoksa: PS-ON hattı, LM339, TL494, T2 sürücü trafosu ve primer güç transistorleri incelenmelidir.
- Sigorta atıyorsa: primer transistorler, köprü doğrultucu, hızlı diyotlar ve snubber elemanları gözden geçirilmelidir.
- +3.3V düşükse: SP431 çevresi, düzeltme transistorü, sense hattı ve çıkış kondansatörleri kontrol edilmelidir.
- PG sinyali oluşmuyorsa: LM339 çevresi, yardımcı transistorler ve referans bölücü ağ ayrıca incelenmelidir.
Benzer Şemalar
Bu devre, TL494 ve LM339 birlikte kullanılan klasik ATX tasarımlarını anlamak için iyi bir örnektir.
Karşılaştırmalı inceleme için Seventeam TL494 LM339 ATX ST230WHF 230W SMPS ve Green Tech TL494 300W PFC P4 ATX güç kaynağı şeması yazıları da uygundur.
Shido LP-6100, TL494 kontrollü, LM339 gözetimli ve ayrı 5V standby katına sahip klasik ATX SMPS tasarımlarından biridir.
Eski standarda uygun -5V hattı, grup regülasyonlu sekonder yapı ve yarım köprü primer topoloji sayesinde hem şema okuma hem de tamir açısından öğretici bir referans sunar.
Bu tür kaynaklarda en sağlıklı yaklaşım; giriş, standby, primer sürme, ana trafo, sekonder doğrultma ve kontrol bloklarını birbirinden ayırarak ölçüm yapmaktır.
