Mtech KOB-AP4450 ATX SMPS, kontrol bölümünde SG6105Z kullanılan klasik ATX bilgisayar güç kaynaklarından biridir. Yüklediğin şemaya bakıldığında bu modelde giriş filtresi, köprü doğrultucu, yarım köprü primer yapı, ayrı 5V standby katı, çoklu sekonder çıkışlar ve power good kontrol bölümü açık şekilde görülmektedir.
Bu tip güç kaynakları, eski nesil ATX SMPS topolojisini anlamak isteyenler için oldukça öğreticidir.
Benzer kontrol yapısına sahip başka bir örnek görmek isterseniz ATX SMPS SG6105 MaxPower PX 300W yazısına da göz atılabilir.
Teknik Özellikler
İçerik
- Model: Mtech KOB-AP4450XA
- Kontrol entegresi: SG6105Z
- Toplam güç: 450W
- Birleşik güç: 430W
- AC giriş: 115V / 230V AC
- Giriş akımı: 8A / 4A
- Frekans: 50Hz / 60Hz
- +3.3V çıkış: 25A
- +5V çıkış: 35A
- +12V çıkış: 18A
- -5V çıkış: 0.5A
- -12V çıkış: 0.8A
- +5VSB çıkış: 2A
Şemada Dikkat Çeken Ana Yapı
Şemada giriş bölümünde NTC, sigorta, EMI filtre bobini, X/Y kondansatörler ve köprü doğrultucu yer almaktadır.
Doğrultma sonrasında iki adet büyük elektrolitik kondansatör ile primer DC hat oluşturulmuş, ardından yarım köprü yapısında çalışan ana anahtarlama katına geçilmiştir.
Bu devrede aktif PFC bölümü görünmemektedir. Yapı, klasik ATX güç kaynaklarında sık görülen standart doğrultma ve yarım köprü anahtarlama topolojisine dayanmaktadır.
Primer Kat ve Anahtarlama Bölümü
Şemada primer anahtarlama elemanları olarak Q3 ve Q4 W13009 transistörleri kullanılmıştır.
Bu iki transistör yarım köprü yapıda çalışarak ana trafonun primer sargısını sürmektedir. Sürme darbeleri ise T2 sürücü trafosu üzerinden aktarılmaktadır.
Bu detay önemlidir çünkü bu tip güç kaynaklarında ana arızalar çoğu zaman giriş doğrultma katı, W13009 transistörler, sürücü trafosu çevresi veya primer snubber elemanlarında görülür.
SG6105Z Kontrol ve Denetim Katı
SG6105Z bu devrede yalnızca PWM üretmek için değil, aynı zamanda ATX denetim işlevleri için de kullanılmaktadır.
Şemada entegre çevresinde PS-ON, POWER GOOD, +3.3V, +5V, +12V, -12V ve koruma girişleri açıkça gösterilmiştir.
Bu yapı sayesinde güç kaynağı sadece çıkış üretmez; aynı zamanda gerilim izleme, başlatma kontrolü ve hata durumunda koruma işlevlerini de yerine getirir.
Standby Devresi Şemada Nasıl Çözülmüş?
Bu güç kaynağında 5V standby için ana güç katından ayrı bir yardımcı besleme bölümü bulunmaktadır.
Şemada bu bölümde küçük yardımcı trafo, optokuplör 817, TL431 referans elemanı ve primer tarafta çalışan ayrı kontrol yapısı görülmektedir.
ATX güç kaynaklarında standby katı çok önemlidir. Çünkü anakartın bekleme işlevleri önce bu hattan beslenir.
Standby devresi çalışmıyorsa güç kaynağı tamamen ölü gibi görünebilir ve PS-ON sinyaline cevap vermez.
Sekonder Tarafta Şemadan Görülen Çıkış Yapısı
Sekonder tarafta her hat için ayrı doğrultma ve filtreleme elemanları yer almaktadır.
Şemada çıkış doğrultucu diyotlar, toroid çıkış bobinleri ve filtre kondansatörleri ile klasik ATX çoklu çıkış yapısı açıkça görülmektedir.
- +12V hattı daha yüksek akım için ayrı doğrultucu ve filtre yapısına sahiptir.
- +5V hattı ana yük hatlarından biri olarak kalın filtreleme ile desteklenmiştir.
- +3.3V hattında ek geri besleme ve sense yapısı dikkat çekmektedir.
- -5V ve -12V hatları düşük akımlı yardımcı çıkışlar olarak verilmiştir.
- +5VSB ana SMPS’den bağımsız yardımcı kat üzerinden üretilmektedir.
Etiket ile şema birlikte değerlendirildiğinde bu modelde özellikle +5V ve +12V hatlarının eski ATX sistem mantığına uygun şekilde öne çıktığı anlaşılmaktadır.
3.3V Sense ve Regülasyon Detayı
Şemada +3.3VS hattının ayrıca gösterilmiş olması önemlidir.
Bu detay, 3.3V çıkışının uzaktan algılama veya daha hassas regülasyon mantığıyla izlenebildiğini gösterir. Eski ATX güç kaynaklarında bu tür sense hatları, yük altında voltaj düşümünü telafi etmek için kullanılabilmektedir.
Fan Kontrol Bölümü
Şemanın sağ üst bölümünde fan için ayrı bir kontrol devresi de bulunmaktadır. Bu bölüm, fanın sabit tam hızda değil belirli koşullara göre sürüldüğünü göstermektedir.
Güç kaynağı onarımında fanın hiç çalışmaması her zaman doğrudan fan arızası anlamına gelmez; fan sürme transistörleri ve ilgili çevre elemanları da kontrol edilmelidir.
Arıza Tespiti İçin Şemaya Göre Kontrol Noktaları
- Giriş sigortası, NTC ve köprü doğrultucu ilk kontrol edilmesi gereken bölümdür.
- C1 ve C2 ana filtre kondansatörleri zayıfladığında primer hat sağlıklı çalışmayabilir.
- Q3-Q4 W13009 transistörleri kısa devre olduğunda sigorta atması sık görülür.
- T2 sürücü trafosu ve sürücü çevresi bozulduğunda anahtarlama başlamayabilir.
- Standby katı çalışmıyorsa PSU PS-ON komutuna tepki vermeyebilir.
- SG6105Z besleme hattı oluşmadan power good ve ana PWM düzenli çalışmaz.
- Optokuplör ve TL431 arızaları regülasyon bozulmasına neden olabilir.
- Sekonder doğrultucu diyotlar ve çıkış kondansatörleri yük altında voltaj çökmesine yol açabilir.
- Fan kontrol bölümü arızalıysa güç kaynağı aşırı ısınabilir.
Mtech KOB-AP4450 ATX SG6105 450W SMPS şeması, klasik ATX güç kaynaklarının yapısını anlamak için oldukça faydalı bir örnektir. Şemada yarım köprü primer yapı, SG6105Z kontrol katı, ayrı 5V standby devresi, çoklu sekonder çıkışlar ve fan kontrol bölümü net şekilde görülebilmektedir.
Özellikle bu tip yazılarda şema dikkatle incelendiğinde, güç kaynağının sadece çıkış değerleri değil, çalışma topolojisi ve arızaya açık noktaları da daha doğru yorumlanabilir. Bu nedenle onarım sırasında giriş katı, standby devresi, sürücü trafosu, anahtarlama transistörleri ve sekonder filtre bölümü birlikte değerlendirilmelidir.
