M-180/400W ATX PSU şeması, ana kontrol tarafında TL494, gözetim tarafında TL339, primer güç bölümünde E13007 transistörleri ve standby tarafında C5027, PC817C ile TL431 kullanan klasik bir ATX güç kaynağı yapısını göstermektedir. Şemada ayrıca EEL-16A sürücü trafosu, EEL-19-3B standby trafosu, +3.3V için ayrı düzenleme hattı ve TL339 tabanlı PG / PS_ON gözetim mantığı birlikte görülmektedir.
M-ATX 180W Devre Şeması
İçerik
Öne Çıkan Malzemeler
- Ana PWM kontrol entegresi: IC1 TL494
- Gözetim / karşılaştırıcı: IC2 TL339
- Primer güç transistörleri: Q1 ve Q2 E13007
- Primer sürücü transistörleri: Q3 ve Q4 C945
- Standby anahtarlama transistörü: Q501 C5027
- Standby yardımcı transistörü: Q502 C945
- Standby optokuplörü: IC501 PC817C
- Referans entegreleri: IC300 TL431, IC502 TL431
- Köprü doğrultucu: BD1 RB406
- Sürücü trafosu: T2 EEL-16A
- Standby trafosu: T3 EEL-19-3B
ATX Güç Kaynağının Genel Yapısı
Bu şemada giriş EMI filtresi, RB406 köprü doğrultucu, iki adet 330uF / 200V ana filtre kondansatörü, E13007 transistörlü primer anahtarlama bölümü, ayrı standby katı, sekonder doğrultma hattı ve TL339 tabanlı gözetim bölümü açık biçimde ayrılmaktadır.
Yapı genel olarak klasik anahtarlamalı güç kaynakları SMPS topolojisinin ATX sınıfındaki tipik örneklerinden biridir. +3.3V hattında ayrıca düzeltme ve sense mantığı bulunması ise çıkış kararlılığı açısından önemli bir ayrıntıdır.
Primer Tarafta Teknik İnceleme
Giriş filtresi ve doğrultma bölümü
Girişte F1 sigorta, NTC SD-9, LF1 ve LF2 bobinleri, CY1-CY4 EMI kondansatörleri ve giriş filtresi elemanları yer almaktadır.
Doğrultma tarafında BD1 RB406 köprü doğrultucu kullanılmıştır.
Doğrultma sonrasında C3 ve C4 olarak görülen 330uF / 200V kondansatörler primer DC bara hattını oluşturmaktadır.
R1 ve R2 150K dirençleri bu iki ana kondansatör üzerindeki gerilim paylaşımını dengeler.
Bu hatta arıza olduğunda cihaz tamamen ölü görünebilir. Özellikle sigorta, NTC, köprü doğrultucu ve ana filtre kondansatörleri ilk kontrol edilmesi gereken parçalardır.
TL494 ile ana PWM kontrolü
Ana PWM kontrol entegresi IC1 TL494’tir. Şemada TL494 çevresinde osilatör, geri besleme ve hata yükselteci için kurulan RC ağı açık biçimde görülmektedir.
R46, R48, R49, R50 ve C35 civarındaki ağ ile alt kısımdaki direnç-kondansatör grubu bu bölümün kararlılığında görev yapmaktadır.
TL494 tabanlı yapılar ATX kaynaklarda çok yaygındır.
Bu yüzden TL494 beslemesi, referans çıkışı ve çevresindeki küçük pasif elemanlar bozulduğunda primer güç transistörleri sağlam olsa bile kaynak start almayabilir.
E13007 ile primer anahtarlama katı
Primer anahtarlama tarafında Q1 ve Q2 E13007 transistörleri kullanılmaktadır.
Bu transistörler T2 EEL-16A sürücü trafosu üzerinden sürülmektedir.
Sürücü bölümünde Q3 ve Q4 C945 transistörleri, D10, D11, D12 ve D13 1N4148 / FR104 diyotları ile birlikte çalışmaktadır.
Bu yapı klasik yarım köprü ATX düzenidir. E13007 transistörlerinden biri kısa devre olduğunda sigorta atabilir.
C945 sürücü transistörleri, T2 trafosu veya sürme hattındaki hızlı diyotlar arızalıysa TL494 çalışıyor görünse bile ana güç katı devreye girmez.
Aynı kümeye yakın bir karşılaştırma için Green Tech TL494 300W PFC P4 ATX Güç kaynağı şeması yazısı da uygundur.
Standby Güç Kaynağı Bölümü
Standby katı ana güç bölümünden bağımsızdır. Bu bölümde Q501 C5027 anahtarlama transistörü, Q502 C945 yardımcı transistörü, IC501 PC817C optokuplörü ve IC300 TL431 referans entegresi birlikte çalışmaktadır.
Doğrultma tarafında D501 FR107, D502 ve D503 hızlı diyotlar, D504 1N5822 Schottky diyotu ile standby hattı oluşturulmaktadır. C29, C30, C31 ve C32 kondansatörleri ile L501 bobini bu hattın filtrelenmesinde görev yapmaktadır.
+5VSB hattı yoksa cihaz çoğu zaman tamamen ölü görünür. Bu durumda C5027, C945, PC817C, TL431, 1N5822 ve T3 EEL-19-3B trafosu birlikte değerlendirilmelidir.
Sekonder Çıkışlar ve Doğrultma Yapısı
Sekonder tarafta +12V, +5V, -12V, -5V ve +3.3V hatları ayrı doğrultma ve filtreleme elemanları ile oluşturulmuştur.
Şemada +5V hattında D20 ile kurulan çift doğrultucu blok, +12V hattında D21 BYQ28, negatif hatlarda D23-D28 FR104 sınıfı hızlı diyotlar dikkat çekmektedir.
L3, L5, L6, L7, L8, L9 ve L10 bobinleri ile C24, C26, C27, C28, C29, C30 ve C32 gibi kondansatörler çıkış dalgalanmasını düşürmek için kullanılmıştır.
Bu çoklu çıkış yapısı, eski ATX güç kaynaklarının tipik besleme mantığıdır.
Çoklu çıkış yaklaşımını daha temel taraftan okumak isteyenler için DC-DC dönüştürücü nedir sayfası uygun bir kavramsal geçiş sağlar.
+3.3V hattı ve ek düzenleme bölümü
+3.3V hattında Q5 C1015 transistörü ve IC502 TL431 referans entegresi ile kurulan ayrı bir düzenleme bölümü görülmektedir. R28, R29, R30 ve C22 çevresi bu hattın kararlılığında görev yapmaktadır.
Bu yapı +3.3V hattının yük altında daha sabit tutulmasına yardımcı olur. +3.3V düşükse yalnız sekonder doğrultucu elemanlara değil, C1015, TL431 ve sense / referans ağına da bakmak gerekir.
TL339 Gözetim ve Koruma Bölümü
Şemada gözetim tarafında IC2 TL339 kullanılmıştır. Bu entegre Vref, PSON, +12V, +5V, +3.3V, -5V ve -12V algılama hatlarını işleyerek PG ve koruma kararlarını oluşturmaktadır.
Bu bölümde Q6 C945, D39-D42 1N4148 diyotları ve ilgili direnç bölücü ağı birlikte görev yapmaktadır.
Bu nedenle +5VSB mevcut olduğu hâlde kaynak ana çıkışlara geçmiyorsa yalnız primer katı değil, TL339 çevresi de ayrıca ölçülmelidir.
PS_ON ve PG Kontrol Mantığı
PS_ON ve PG hatları TL339 çevresinde işlenmektedir. PG hattı oluşmadığında anakart açılış sürecini başlatmaz. Bu yüzden voltajlar kısmen oluşsa bile sistem yine de çalışmayabilir.
Özellikle Q6 C945, 1N4148 diyot ağı ve referans / algılama dirençlerinde oluşan arızalar PG üretimini bozabilir. Bu da güç kaynağının sağlıklı görünmesine rağmen sistem tarafında açılmama problemine neden olabilir.
Arıza Tespiti İçin Dikkat Edilecek Noktalar
- Cihaz tamamen ölü ise: sigorta, NTC SD-9, BD1 RB406 ve C3-C4 ana filtre kondansatörleri kontrol edilmelidir.
- +5VSB yoksa: Q501 C5027, Q502 C945, IC501 PC817C, IC300 TL431, D504 1N5822 ve T3 EEL-19-3B incelenmelidir.
- +5VSB var ama ana çıkışlar yoksa: IC1 TL494, Q1-Q2 E13007, Q3-Q4 C945 ve T2 EEL-16A birlikte değerlendirilmelidir.
- +12V zayıfsa: D21 BYQ28, ilgili bobinler ve filtre kondansatörleri kontrol edilmelidir.
- +5V zayıfsa: D20 doğrultma bloğu, ilgili bobinler ve C28-C29 hattı gözden geçirilmelidir.
- +3.3V düşükse: Q5 C1015, IC502 TL431 ve +3.3V düzenleme ağı incelenmelidir.
- PG oluşmuyorsa: IC2 TL339, Q6 C945, 1N4148 diyot ağı ve referans hatları ayrıca ölçülmelidir.
M-180/400W ATX şeması, TL494 ana PWM kontrolü, TL339 gözetim bölümü, E13007 primer anahtarlama katı ve C5027 tabanlı standby yapısı ile klasik ATX güç kaynaklarının öğretici örneklerinden biridir. Şemada ana güç, standby ve +3.3V düzenleme bloklarının birbirinden net ayrılması, arıza tespitini daha sistemli hâle getirir.
Bu tip güç kaynaklarında en doğru yaklaşım; giriş filtresi, standby, primer sürücü, ana güç katı, sekonder doğrultma ve TL339 voltaj izlemr bölümünü birbirinden ayırarak adım adım ölçüm yapmaktır.
