Dell SA145-3436 145W, eski tip masaüstü sistemlerde kullanılan klasik yapıda bir AT güç kaynağı örneğidir. Şemaya bakıldığında bu modelde ana PWM kontrolü için UC3842, yardımcı kontrol ve izleme bölümü için ise LM358 kullanıldığı görülmektedir. Ayrıca bu güç kaynağında AT tasarımlara uygun şekilde +5V, +12V, -5V ve -12V çıkışları yer almakta, 3.3V ve 5V standby hattı bulunmamaktadır.
Bu tip güç kaynakları, eski PC besleme mimarisini anlamak ve modern ATX tasarımlardan farklarını görmek açısından faydalıdır.
Primer tarafta kullanılan MOSFET sürme mantığını daha detaylı incelemek isteyenler için Yüksek hızlı mosfet sürücü devreleri yazısı da yararlı olabilir.
Dell SA145-3436 Şema
İçerik
Teknik Özellikler
- Model: Dell SA145-3436
- Kontrol entegresi: UC3842
- Yardımcı kontrol: LM358
- Toplam sürekli güç: 145W
- AC giriş: 100V-120V / 200V-240V AC
- Giriş akımı: 4A / 2A
- Frekans: 50Hz / 60Hz
- +5V çıkış: 18A
- +12V çıkış: 4.2A
- -5V çıkış: 0.3A
- -12V çıkış: 0.3A
Şemada Dikkat Çeken Ana Yapı
Şemada giriş bölümünde sigorta, NTC, EMI filtre bobinleri, X/Y kondansatörler ve köprü doğrultucu ile klasik şebeke giriş katı görülmektedir.
Giriş sonrasında iki adet 470uF / 200V ana filtre kondansatörü yer almakta ve SW2 ile seçilen gerilim yapısına göre primer doğru akım hattı oluşturulmaktadır.
Bu tasarımın dikkat çeken noktalarından biri, modern ATX güç kaynaklarındaki gibi sürekli aktif standby yapısına değil, daha klasik bir AT açma-kapama mantığına sahip olmasıdır. Yani güç kaynağı doğrudan şebeke anahtarlaması ile çalışmaktadır.
Primer Kat ve Ana Anahtarlama Bölümü
Şemada primer tarafta ana anahtarlama elemanı olarak IRFBC30 MOSFET kullanılmıştır.
Bu MOSFET, UC3842 tarafından sürülen tek anahtarlamalı primer yapı içinde görev yapmaktadır.
Devreye bakıldığında UC3842’nin klasik görevleri olan osilatör, akım algılama, darbe genişlik kontrolü ve hata geri beslemesi bu bölümde toplanmıştır.
Bu yapı, yarım köprü ATX devrelerinden farklıdır. Burada daha sade ama servis açısından dikkatli incelenmesi gereken bir tek MOSFET’li primer topoloji yer almaktadır.
Giriş Voltaj Seçimi ve Doğrultma Yapısı
Şemada 100-120V / 200-240V çalışma için giriş seçici yapı dikkat çekmektedir.
Eski PC güç kaynaklarında sık görülen bu çözümde yanlış seçici konumu ciddi arızalara neden olabilir.
Bu nedenle tamir sırasında giriş seçici bölümü, köprü doğrultucu ve ana kondansatörler mutlaka birlikte değerlendirilmelidir.
UC3842 ve LM358 Bu Devrede Ne İş Yapıyor?
UC3842, ana PWM kontrol entegresi olarak primer MOSFET’in sürülmesini sağlar.
Akım algılama ve geri besleme bilgisine göre darbe genişliğini ayarlayarak çıkışların kararlı tutulmasına yardımcı olur.
LM358 ise şemada yardımcı kontrol bölümünde yer almakta ve özellikle geri besleme şekillendirme, POK sinyali üretimi ve denetim tarafında görev üstlenmektedir.
Bu nedenle arıza durumunda sadece UC3842’ye odaklanmak yeterli olmaz; LM358 çevresi de mutlaka kontrol edilmelidir.
Geri Besleme ve Regülasyon Yapısı
Şemada sekonder-primer izolasyonlu geri besleme için TLP734F optokuplör ve referans tarafında TL431 kullanıldığı görülmektedir.
Bu yapı sayesinde sekonder tarafta ölçülen çıkış bilgisi primer kontrol katına güvenli şekilde aktarılır.
Bu çözüm, özellikle +5V hattının ana referans olarak kabul edildiği klasik PC güç kaynaklarında yaygındır.
Yük değişiminde çıkış dengesinin korunması için optokuplör, TL431 ve çevresindeki direnç ağının sağlıklı çalışması gerekir.
P-OK Sinyali ve Yardımcı İzleme
Şemada P-OK hattı ayrıca gösterilmiştir. Bu hat, sistemin besleme voltajlarının kabul edilebilir seviyeye geldiğini anakarta bildirmek için kullanılır.
P-OK hattı oluşmuyorsa bilgisayar sistemi hiç başlamayabilir ya da kararsız davranabilir.
Sekonder Tarafta Şemadan Görülen Çıkış Yapısı
Sekonder tarafta +12V, +5V, -12V ve -5V hatları için ayrı doğrultma ve filtreleme elemanları yer almaktadır.
Şemada doğrultucu diyotlar, filtre bobinleri ve yüksek kapasiteli çıkış kondansatörleri ile klasik bilgisayar güç kaynağı dağıtımı oluşturulmuştur.
- +5V hattı, bu güç kaynağının ana yük hattıdır.
- +12V hattı, daha düşük akımlı yardımcı yükler için kullanılır.
- -12V hattı, seri haberleşme ve bazı yardımcı devrelerde kullanılabilen düşük akımlı negatif hattır.
- -5V hattı, eski sistemlerde bulunan yardımcı negatif besleme hattıdır.
Etiket değerleri de bu tasarımın tipik eski PC güç kaynağı yaklaşımına sahip olduğunu göstermektedir.
Yani yük ağırlığı +5V hattında toplanmıştır.
Negatif Hatların Üretilmesi
Şemada -5V hattı için 7905 regülatör kullanıldığı görülmektedir.
Bu detay önemlidir çünkü negatif çıkışların tamamı doğrudan ana doğrultucudan değil, yardımcı regülasyon ile temizlenmiş olabilir.
Bu nedenle -5V veya -12V arızalarında yalnızca sekonder diyotları değil, regülatör ve çevresini de kontrol etmek gerekir.
Fan Besleme Detayı
Şemada alt bölümde 7805, termistör ve fan bağlantısı bulunan ayrı bir yardımcı bölüm görülmektedir.
Bu yapı, fanın doğrudan sabit besleme yerine sıcaklık veya belirli yardımcı kontrol mantığı ile çalıştırıldığını düşündürmektedir.
Fanın hiç dönmemesi durumunda sadece fanın kendisi değil, bu yardımcı besleme bölümü de incelenmelidir.
Arıza Tespiti İçin Şemaya Göre Kontrol Noktaları
- Giriş sigortası, NTC, köprü doğrultucu ve ana filtre kondansatörleri ilk kontrol edilmesi gereken bölümdür.
- Giriş voltaj seçici anahtar yanlış konumda veya arızalıysa primer taraf zarar görebilir.
- IRFBC30 MOSFET kısa devre olduğunda sigorta atması veya hiç çalışmama görülebilir.
- UC3842 besleme hattı oluşmuyorsa primer anahtarlama başlamaz.
- TLP734F optokuplör ve TL431 arızaları çıkışların sapmasına neden olabilir.
- LM358 çevresi bozulduğunda POK ve yardımcı kontrol işlevleri hatalı olabilir.
- Sekonder doğrultucu diyotlar ve filtre kondansatörleri yük altında voltaj çökmesine neden olabilir.
- 7905 ve yardımcı negatif hat bölümü arızalıysa -5V hattı yanlış ölçülebilir.
- Fan yardımcı devresi arızalıysa soğutma yetersiz kalabilir.
Dell SA145-3436 UC3842 LM358 145W şeması, klasik AT bilgisayar güç kaynaklarının yapısını anlamak için oldukça faydalı bir örnektir.
Şemada UC3842 kontrollü primer MOSFET yapısı, optokuplörlü geri besleme, LM358 destekli yardımcı kontrol bölümü, P-OK hattı ve klasik +5V merkezli çıkış dağılımı net şekilde görülebilmektedir.
Bu tip yazılarda sadece etiket bilgisine bakmak yeterli değildir. Şema incelendiğinde güç kaynağının AT sınıfında olduğu, giriş seçici mantığıyla çalıştığı, standby hattı içermediği ve arızaya açık noktalarının modern ATX tasarımlardan farklı olduğu daha net anlaşılır.
Bu nedenle onarım sırasında giriş katı, UC3842 çevresi, primer MOSFET, geri besleme hattı ve sekonder filtreleme birlikte değerlendirilmelidir.
