Bestec ATX300-12ESA, primer PWM kontrolünde UC3842, standby bölümünde ise STR-A6351 kullanılan klasik bir ATX SMPS güç kaynağı örneğidir. Yüklediğin şema incelendiğinde bu modelde ana güç katı, ayrı 5V standby devresi, sekonder geri besleme bölümü, 3510 kontrol/süpervizör entegresi ve fan kontrol kısmı açık şekilde görülmektedir.
Bu tip yapılar, eski ATX güç kaynaklarının sadece etiket değerleriyle değil, şema üzerinden topoloji ve arıza mantığıyla da değerlendirilmesi gerektiğini gösterir.
Primer PWM mantığını daha genel olarak incelemek isteyenler için UC3842 EI33 Atx Trafo 12 Volt 5 Amper Flyback Smps yazısı da faydalı olabilir.
Bestec ATX300-12ESA Şema
İçerik
Teknik Özellikler
- Model: Bestec ATX300-12ESA
- Ana PWM kontrol entegresi: UC3842
- Standby SMPS entegresi: STR-A6351
- Yapı: ATX SMPS
- AC giriş: 100V-260V AC
- +3.3V çıkış: 28A
- +5V çıkış: 30A
- +12V çıkış: 15A
- -12V çıkış: 0.8A
- +5VSB çıkış: şemada ayrı standby kat üzerinden üretilmektedir
- Ek kontrol bölümü: 3510 süpervizör, LM358 yardımcı kontrol
Şemada Dikkat Çeken Ana Yapı
Şemada giriş bölümünde EMI filtre elemanları, köprü doğrultucu, NTC ve ana filtre kondansatörleri görülmektedir.
Girişten sonra oluşan yüksek gerilim DC hat, UC3842 tarafından kontrol edilen primer anahtarlama katına uygulanmaktadır.
Bu güç kaynağında klasik eski ATX modellerdeki voltaj seçici yapı yerine daha geniş giriş toleransına sahip bir şebeke giriş düzeni görülmektedir.
Ayrıca şemada belirgin bir aktif PFC katı görünmediği için yapı, daha çok klasik doğrultma ve anahtarlama temelli ATX çözümüne benzemektedir.
Primer Kat ve Ana Anahtarlama Bölümü
Ana güç dönüşümünde Q24 üzerinden çalışan primer anahtarlama yapısı dikkat çekmektedir.
UC3842 bu bölümde osilatör, akım algılama ve PWM sürme görevini üstlenmektedir. Primer tarafta hızlı toparlanan diyotlar, snubber elemanları ve akım sınırlama çevresi birlikte çalışmaktadır.
Bu detay önemlidir çünkü UC3842 tabanlı güç kaynaklarında arızalar çoğu zaman sadece anahtarlama elemanında değil; sürme direnci, akım algılama direnci, besleme hattı ve snubber bölümünde de görülebilir.
Optokuplörlü Geri Besleme Yapısı
Şemada primer-sekonder izolasyonlu geri besleme için birden fazla PC817 optokuplör kullanıldığı görülmektedir.
Ayrıca sekonder tarafta KA431AZ referans elemanı yer almaktadır.
Bu yapı, çıkış voltajlarının primer PWM katına izole şekilde bildirilmesini sağlar.
Bu tip geri besleme yapısı bozulduğunda güç kaynağı hiç başlamayabilir, çıkış voltajı yükselip düşebilir veya korumaya girebilir.
Standby Devresi Şemada Nasıl Çözülmüş?
Bu modelin önemli noktalarından biri 5V standby hattının ana güç katından ayrı çözülmüş olmasıdır.
Şemada standby tarafında STR-A6351 entegresi, ayrı küçük trafo ve optokuplörlü geri besleme yapısı net şekilde görülmektedir.
ATX güç kaynaklarında standby devresi, anakartın bekleme işlevleri için zorunludur.
Bu yüzden standby kısmı çalışmıyorsa PSU tamamen ölü gibi görünebilir ve PS-ON komutuna cevap vermez.
STR-A6351 Neden Önemlidir?
STR-A6351, standby bölümünde anahtarlama ve kontrol görevini birlikte üstlenen bir elemandır.
Bu nedenle standby arızalarında sadece sekonder kondansatörler veya diyotlar değil, doğrudan bu entegre çevresi de kontrol edilmelidir.
Standby hattında düşük voltaj, titreşimli çalışma veya hiç çıkış olmama gibi sorunlar çoğu zaman bu katla ilgilidir.
Sekonder Tarafta Şemadan Görülen Çıkış Yapısı
Şemanın sağ bölümünde +3.3V, +5V, +12V, -12V ve +5VSB hatları için ayrı doğrultma ve filtreleme katları görülmektedir.
Çıkışta hızlı diyotlar, toroid filtreler ve yüksek kapasiteli elektrolitik kondansatörlerle klasik ATX sekonder yapısı kurulmuştur.
- +3.3V hattı yüksek akım taşıyan ana hatlardan biridir.
- +5V hattı bu yapıda ana yük hatlarından biri olarak öne çıkmaktadır.
- +12V hattı yardımcı ve güç tüketimi daha yüksek yükler için kullanılır.
- -12V hattı düşük akımlı yardımcı çıkıştır.
- +5VSB ana SMPS’den bağımsız standby kat üzerinden üretilmektedir.
Etiket verileri ile şema birlikte değerlendirildiğinde bu tasarımın klasik 5V ve 3.3V ağırlıklı eski ATX mantığını koruduğu anlaşılmaktadır.
3.3V Sense ve Regülasyon Detayı
Şemada +3.3VS hattının ayrıca verilmiş olması önemlidir.
Bu, 3.3V hattı için daha hassas regülasyon veya uzaktan algılama mantığı kullanıldığını gösterir.
Eski ATX güç kaynaklarında bu çözüm, yük altında voltaj düşümünü dengelemek için tercih edilmiştir.
Sekonder Süpervizör ve Koruma Bölümü
Şemada 3510 isimli kontrol/süpervizör entegresi dikkat çekmektedir.
Bu bölüm PG, PS-ON, farklı voltaj izleme hatları ve hata çıkışı ile ilişkilidir.
Yani güç kaynağı sadece enerji üretmez; aynı zamanda voltajları izler, hata durumlarını değerlendirir ve sistem açılış mantığını yönetir.
Bu nedenle bazı arızalarda primer ve standby sağlam olsa bile güç kaynağı korumaya girip açılmayabilir.
Fan Kontrol Bölümü
Şemanın alt sağ bölümünde LM358 ile oluşturulmuş fan kontrol devresi görülmektedir.
Bu bölümde termistör ve transistörlü sürme yapısı kullanılarak fanın sabit tam hız yerine sıcaklığa bağlı çalıştırıldığı anlaşılmaktadır.
Bu detay önemlidir çünkü fanın hiç dönmemesi her zaman fan motorunun bozuk olduğu anlamına gelmez.
Fan sürme katı, termistör ve yardımcı besleme hattı da ayrıca kontrol edilmelidir.
Arıza Tespiti İçin Şemaya Göre Kontrol Noktaları
- Giriş sigortası, NTC, köprü diyot ve ana filtre kondansatörleri ilk kontrol edilmesi gereken bölümlerdir.
- UC3842 besleme hattı oluşmadan ana güç katı çalışmaz.
- Primer anahtarlama elemanı ve sürme çevresi bozulduğunda PSU hiç başlamayabilir.
- STR-A6351 standby katı arızalıysa PS-ON komutuna tepki alınmayabilir.
- PC817 optokuplörler ve KA431AZ bozulduğunda regülasyon kararsız hale gelebilir.
- 3510 süpervizör entegresi hatalıysa güç kaynağı açılıp kapanabilir veya PG oluşmayabilir.
- Sekonder doğrultucu diyotlar ve filtre kondansatörleri yük altında voltaj düşümüne neden olabilir.
- LM358 fan kontrol bölümü arızalıysa soğutma yetersiz kalabilir.
Bestec ATX300-12ESA UC3842 STR-A6351 şeması, klasik ama nispeten gelişmiş ATX güç kaynağı yapısını anlamak için faydalı bir örnektir.
Bu devrede UC3842 primer PWM kontrolü, ayrı STR-A6351 standby katı, optokuplörlü geri besleme, 3510 süpervizör mantığı ve LM358 fan kontrol bölümü birlikte görülmektedir.
Bu nedenle bu model sadece basit bir ATX güç kaynağı olarak değil, şema üzerinden incelendiğinde birden fazla alt yapıyı aynı gövdede barındıran öğretici bir servis örneği olarak değerlendirilebilir. Özellikle onarım sırasında giriş katı, standby bölümü, primer sürme hattı, sekonder filtreler ve süpervizör bölümü birlikte ele alınmalıdır.
