Bisiklet dişlisi üretimi tam olarak ilgi alanımıza girmiyor ama farklı mekanik projeler içinde işe yarayabilir. Bu yazılım sayesinde istenilen ölçülerde, dairesel veya oval, farklı bağlantı tiplerine uyumlu dişliler oluşturmak mümkün.
Eski ve standart dışı aynakollara uygun dişliler tasarlanabileceği gibi, oval dişliler üzerinde deneyler yapmak da mümkün.
Program Menüsü ve Ayarlar
İçerik
Programda yalnızca iki temel menü bulunuyor:
- File / Settings
- File / Print
- File / Settings (Ayarlar)
Bu bölümde aşağıdaki parametreler belirlenebiliyor:
Zincir adımı (Pitch of chain): Genellikle 0,5 inçtir
Diş sayısı (Number of teeth): Dişlinin toplam diş adedi
Eksantriklik (Eccentricity): Büyük ve küçük eksen farkını yüzde olarak ifade eder. Dairesel dişli için 0 bırakılmalıdır
PCD (Cıvata dairesi çapı): Genellikle 110 veya 130 mm, ancak istenen herhangi bir değer girilebilir
Cıvata deliği sayısı: Çoğunlukla 5
Cıvata deliği çapı: Genellikle 9 veya 10 mm
Montaj dairesi çapı: Çoğu durumda PCD’den yaklaşık 16 mm daha küçüktür (10 mm cıvatalar için)
Açı: Aynakol kolu ile dişlinin ana ekseni arasındaki açı
Malzeme payı: Dişler ile hafifletme boşlukları arasındaki metal kalınlığı. Dayanımı artırmak için bu değer yükseltilebilir
Programın küçük bir dezavantajı, ayarların dosya olarak kaydedilmesine rağmen girilen değerlerin zaten az ve kolay hatırlanabilir olmasıdır. Tüm ölçüler metrik sistemdedir.
Yazdırma ve Dişlinin Üretimi
Bu komut, oluşturulan dişli şablonunu tek veya birden fazla sayfa hâlinde yazdırır. Birden fazla sayfa kullanıldığında 15 mm bindirme payı ve merkez çizgileri bulunur; böylece A4 çıktılar kolayca birleştirilebilir. A3 yazıcı kullanmak ise çok daha pratiktir.
Yazdırılan şablon, sprey yapıştırıcı yardımıyla 2 veya 2,5 mm kalınlığında duralüminyum levhaya yapıştırılır. Kalınlık arttıkça dişlinin burulma direnci yükselir; ancak çok vitesli zincirlerde diş kalınlığının 2 mm’yi geçmemesi gerektiği unutulmamalıdır. Arka yüzeye boş bir kâğıt yapıştırmak, yüzeyi çizilmelere karşı korur.
- Delikler önce merkezlenir (zımba ile işaretlenir).
- Önce küçük, ardından 8 mm matkapla delinerek genişletilir.
- Dış kontur dekupaj testere veya metal testeresiyle kesilir.
- Dişlerde mümkün olduğunca fazla malzeme bırakılır.
- Merkez ve hafifletme delikleri isteğe göre açılır.
Sonraki aşama dişlerin tek tek şekillendirilmesidir ve bu oldukça zaman alır. Özellikle 2,5 mm sac kullanılıyorsa dişler başlangıçta biraz kalın bırakılmalıdır. Kontrol için yeni bir zincir kullanılması önerilir. Zincir, yağsız şekilde dişler üzerinde takılmadan akıcı biçimde ilerlemelidir.
Tecrübe kazandıkça işlem hızlanır. Örneğin 60 dişli bir dişlinin tamamlanması birkaç saat sürebilir; ancak bu süreci keyifli bir uğraş olarak görmek mümkündür.
Pratik bir yöntem olarak, dişliyi aynakola takıp pedalı çevirirken diğer elle eğe kullanılarak dişler ince ayarlanabilir. Bu, adeta “imkânlarla yapılmış bir torna” gibi çalışır.
Vites Geçişini Kolaylaştırma
Daha yumuşak vites geçişleri için:
Dişliler iki taraftan dönüşümlü olarak törpülenebilir (Hyperglide benzeri)
Ya da en küçük dişli hariç, her 4. veya 5. diş tamamen kaldırılabilir
Bu yöntemler özellikle büyük dişlilerde zincir geçişini belirgin şekilde iyileştirir.
Oval Dişlinin Doğru Konumlandırılması
Q-Ring oval dişlilerin kullanım kılavuzunda önemli bir nokta vurgulanır:
Yatar bisiklet (ligerad) ve trike sistemlerinde, klasik dik bisikletler için verilen ayar kuralları doğrudan uygulanmamalıdır.
Bunun nedeni; zincir hattının, kuvvet uygulama yönünün ve sürücünün oturma pozisyonunun tasarıma göre ciddi biçimde değişmesidir. Bu yüzden oval dişlinin aynakola göre açısı her araçta farklı olabilir.
Bu ihtiyacı karşılamak için Q-Rings, ligerd ve trike dünyasına özel, çevresinde 35 adet montaj deliği bulunan oldukça esnek bir dişli tasarımı geliştirmiştir.
Ölü Noktaların Belirlenmesi
Öncelikle, pedala uygulanan kuvvetin en az olduğu noktalar tespit edilmelidir. Klasik bisikletlerde bunlar Üst Ölü Nokta (ÜÖN) ve Alt Ölü Nokta (AÖN) olarak adlandırılır. Ancak yatar bisikletlerde bu tanımlar kafa karıştırıcı olabilir.
Bu nedenle daha uygun iki terim önerilir:
- Yakın Ölü Nokta (YÖN): Pedalın sürücüye en yakın olduğu konum
- Uzak Ölü Nokta (UÖN): Pedalın sürücüden en uzak olduğu konum
- Aynakollar bu konumda sabitlenmelidir.
Son Ayarlar
Oval dişli, küçük ekseni zincire dik olacak şekilde aynakola yerleştirilir. Ardından uzun süre (çok sayıda kilometre) sürüş yapılmalı ve bacakların yeni pedallama hissine alışması beklenmelidir.
Daha sonra dişli:
Biraz gecikmeli ayarlanırsa → daha iyi hızlanma
Biraz ileri alınırsa → daha yüksek maksimum hız
Pedalın başlangıcında daha fazla kuvvet isteniyorsa dişli saat yönünde, pedalın sonuna doğru daha fazla kuvvet için ise saat yönünün tersine çevrilerek ayarlanabilir (sağdan bakıldığında).
Kaynak: velomobile.org/workshop/construction/transmission-gl/93-oval-rings-program