Basit Elektronik Devreler Şemalar

Transistör, tristör ve op-amp kullanılan basit elektronik devreler bu içerikte toplu olarak yer almaktadır. Devrelerin tamamı kısa açıklamalarla özetlenmiş olup, özellikle temel çalışma mantığını görmek isteyenler için faydalı örnekler sunar.

Devre listesi

• Astable multivibratörlü basit ultrases verici devresi
• PUT’lu pals üreteci devresi
• İki tristörlü otomatik kapasitif durdurma
• Işık modülatörü devresi
• İndüktif yöntemle aralık (mesafe) ölçme
• Dört bobinli (fazlı) adım motor için sürücü devresi
• Transistörlerin ayarlı direnç (reosta) olarak kullanılması
• Toprağın nemini algılayan basit devre
• Telin kopmasıyla çalışan alarm devresi
• İki transistörlü dokunmayla çalışan lamba devresi
• Astable multivibratörlü basit enfraruj verici devresi
• Gaz sensörlü alarm devresi
• Platinli elektronik ateşleme devresi

Astable Multivibratörlü Basit Ultrases Verici Devresi

20 kHz’den yüksek frekanslara sahip sinyaller, ses üstü dalgalar olarak ifade edilir ve bunlara ultrasonik ya da ultrases dalgalar denir.

Ultrases ile çalışan devrelerde genellikle 36 kHz veya 40 kHz civarında sinyaller kullanılır.

Ultrasonik dalgalar, fiziksel engellerden kolay geçemediği için verici ile alıcı arasında doğrudan görüş hattına yakın bir yapı istenir.

Uygulamada kullanılan ultrasonik transdüserlerin çalışma frekansı çoğunlukla 35 kHz ile 39 kHz aralığındadır.

Bu yöntemle yaklaşık 25-30 metre uzaklıktaki alıcılara sinyal göndermek mümkündür.

Astable multivibratörlü basit ultrases vericisi: Verilen devrede transistörler sırayla iletim ve kesim durumuna geçerek A noktasında kare dalgaya benzer bir sinyal oluşturur.

Bu değişken gerilim sayesinde verici belirli bir frekansta ultrases üretir.

Devrenin yaydığı frekans, R2 veya R3 değerleri değiştirilerek ayarlanabilir.

PUT’lu Pals Üreteci Devresi

Bu devrede R1 ve R2 gerilim bölücü dirençleri ile PUT’un G ucuna sabit bir polarma gerilimi uygulanır.

R4 üzerinden geçen akım ise kondansatörü şarj etmeye başlar.

Kondansatör üzerindeki gerilim, G ucundaki gerilimden yaklaşık 0,6V daha yüksek olduğunda PUT iletime geçer ve R3 üzerinde testere dişi biçiminde bir gerilim oluşur.

PUT’un iletime geçme seviyesi, G ucuna polarma veren direnç değerleri değiştirilerek ayarlanabilir.

Örneğin devre 12V ile çalışıyor ve R1 = R2 = 100 kΩ seçilmişse, G ucundaki polarma gerilimi yaklaşık 6V olur.

Bu durumda kondansatör gerilimi 6,6V seviyesini aştığında PUT iletime geçer ve çıkışta palsler oluşmaya başlar.

İki Tristörlü Otomatik Kapasitif Durdurma

Bu yöntem, DC ile çalışan tristörlü devrelerin durdurulmasında kullanılır. S1 butonuna basıldığında SCR1 iletime geçer.

SCR1 iletimdeyken kondansatör R2 üzerinden yavaş yavaş şarj olur. Daha sonra S2 butonuna basıldığında SCR2 iletime geçer.

Kondansatörde biriken enerji SCR2 üzerinden boşalırken SCR1’i ters yönde polarlar.

Bu ters polarma SCR1’i kesime götürür ve bağlı lamba söner.

Işık Modülatörü Devresi

Işık modülatörü devreleri, müzik veya ses yayınının şiddetine göre lambaların yanıp sönmesini sağlamak için geliştirilmiştir.

Verilen örnekte üç farklı tristörün G ucuna bağlı direnç ve kondansatör değerleri farklı seçildiğinden, her tristör farklı seviyede iletime geçmektedir.

• 400 Hz altındaki bas frekanslar SCR1’i sürer.
• 400 Hz ile 2 kHz arasındaki orta frekanslar SCR2’yi sürer.
• 2 kHz üzerindeki tiz frekanslar SCR3’ü sürer.

Anfiden gelen ses sinyalleri bu şekilde tristörleri sırayla sürer ve müzik ritmine göre lambalar yanıp söner.

Devrede kullanılan trafo, eski tip lambalı radyolardan alınan bir çıkış trafosudur.

Günümüzde bu tip uygulamaların daha kararlı çalışan optokuplörlü türleri de bulunmaktadır.

İndüktif Yöntemle Aralık (Mesafe) Ölçme

Bu yöntemde bobin içindeki mıknatıs ileri geri hareket ettirildiğinde bobinin indüktans ve reaktans değeri değişir.

Bunun sonucunda bobinden geçen akım da değişir.

Akımdaki bu değişim hassas algılama devreleri ile değerlendirilerek analog ya da dijital göstergeli ölçüm devreleri çalıştırılabilir.

İndüktif yaklaşım dedektörü ile op-amp sürülen yapılarda, metal cisim sensöre yaklaştırıldığında algılama ucunda oluşan akım değişimi, direnç üzerindeki gerilimi değiştirir.

Bu da op-amp çıkış seviyesini etkileyerek ölçüm veya anahtarlama işlemini mümkün hâle getirir.

Dört Bobinli (Fazlı) Adım Motor İçin Sürücü Devresi

Bu sürücü devresinde 555 entegresi kare dalga biçiminde tetikleme palsleri üretir.

Bu palsler, 4017 halka sayıcı entegresi ile birlikte kullanılarak adım motor sargılarının belirli bir sırayla sürülmesini sağlar.

Böylece motor fazları düzenli biçimde enerjilenir ve adım adım dönme hareketi elde edilir.

bobinli sürücü devresi, motor sürücü devresi, kare dalga motor, adım motor sürücü

Transistörlerin Ayarlı Direnç (Reosta) Olarak Kullanılması

Büyük güçlü alıcıların akım ayarı klasik büyük gövdeli reostalarla yapılabilir.

Ancak reostalar hem fazla yer kaplar hem de ek enerji kaybına neden olur.

Transistör ve potansiyometre temelli devrelerle daha verimli bir akım kontrolü yapmak mümkündür.

Verilen devrede P potansiyometresinin değeri değiştirildikçe beyz akımı da değişir.

Buna bağlı olarak kolektör-emetör yolundan geçen akım ayarlanır ve yük üzerindeki güç kontrol edilmiş olur.

Toprağın Nemini Algılayan Basit Devre

Bu devrede iki adet tel parçası, nemi ölçülecek toprağa yerleştirilir. Toprağın nem oranı yükseldiğinde iletkenlik artar ve devredeki lamba yanar.

Beyze seri bağlanacak trimpot ile hassasiyet ayarı yapılabilir.

Konuyla yakın farklı bir uygulama olarak MC68HC908QT4 kablosuz akustik dalga toprak nemi tespiti içeriği de incelenebilir.

Bu sayfa içerik listende yer alıyor ve aynı konu kümesine doğal biçimde bağlanabiliyor. :contentReference[oaicite:1]{index=1}

Telin Kopmasıyla Çalışan Alarm Devresi

Kopmayla çalışan alarm devresinin şeması

Alarm devresinde ince tel koparıldığında T1 kolektöründen geçen akım T2 beyzine yönelir.

Böylece T2 iletime geçer ve röleyi çalıştırır.

Röle kontağı kapandığında alarm devreye girer.

İki Transistörlü Dokunmayla Çalışan Lamba Devresi

Bu dokunmatik lamba devresinde, A-B ile gösterilen metal plakalara parmak ile temas edildiğinde insan vücudu üzerinden çok küçük bir akım geçer.

Bu akım T1 ve T2 transistörlerini iletime sokar ve lamba yanar.

Astable Multivibratörlü Basit Enfraruj Verici Devresi

Bu devrede transistörler sırayla iletim ve kesim durumuna geçerek A noktasında kare dalga oluşturur.

A noktasında oluşan sinyal sayesinde enfraruj LED belirli bir frekansta ışın yayar.

Enfraruj LED’in yaydığı ışının frekansı P potansiyometresi ile değiştirilebilir.

Gaz Sensörlü Alarm Devresi

Bu devrede ortamda bulunan gaz oranı arttığında gaz sensöründen geçen akım da artar.

1 kΩ potansiyometre üzerinde oluşan gerilim tristörü sürer ve röle çalışarak istenen alıcıyı devreye alır.

Ortamda bulunan gaz miktarı azalsa bile röle bir süre çalışmaya devam eder.

Bunun nedeni, tristörlerin DC devrelerde bir kez tetiklendiğinde iletimde kalma eğilimidir.

Platinli Elektronik Ateşleme Devresi

Platinli elektronik ateşleme sisteminde platin kontağının açılıp kapanması, transistörlü elektronik devreyi sürer.

Platin kontağı kapandığında PNP transistörün beyzine eksi işaretli sinyal gider ve bu eleman iletime geçer.

T1 iletime geçtiğinde R3 üzerinde oluşan gerilim NPN transistörü sürer. T2 iletime geçtiğinde indüksiyon bobininin primer sargısından akım geçer.

Platin kontağı açıldığında ise her iki transistör kesime gider ve primer akımı aniden düşer.

Bu ani değişim, bobinin sekonder sargısında yüksek gerilim oluşmasını sağlar.

Verilen devrede platin üzerinden çok küçük bir beyz akımı geçtiği için platin kontağının ömrü uzayabilir.

Not: Devre deneysel amaçlıdır. Anlaşılmayı kolaylaştırmak için bazı elemanlar gösterilmemiş olabilir.

Not: Elektronik devre şemaları internet üzerinde paylaşılan çeşitli kaynaklardan derlenerek siteye aktarılmıştır. Emeği geçen hazırlayanlara teşekkür ederim.