Hataları Bulalım (Hatalı Elektronik Devre Şemaları)

[seron]

İnternet ortamındaki birçok devreyi dikkatli incelediğinizde gözünüze hatalar çarpabilir. Benim de gözüme takılıyor. Bunlardan bazılarını bu başlıkta paylaşacağım.

Aşağıdaki devre bir kendin yap acil durum ışıldak devresi. Bir rus tarafından çizildi ve hatayı bulmanız çok kolay:



---

Bir başka devre 220V ile LED yaktırma devresi. Devrede iki hata var. Hataların ikisi de "ufak" hatalar.



Devredeki hatalar:
1- Böyle yüksek gerilimle çalışacak bir devrede dirençlerin gücünü belirtmelisiniz. Belirtmemiş.
2- LED'lerin anot tarafına bağlanmış seri diyota gerek yoktur. Zaten girişteki diyot meseleyi tek başına hallediyor. Aklınca LED'leri korumak istemiş ama o diyot, girişte diyot olmadığında konuyor.

---

Sıradaki devrede de 220V ile LED yakılmaya çalışılmış. Devrede LED'leri korumak için diyot bağlamak konu edinilmiş. LED'lerin maksimum ters gerilimleri 5Vmax'dır. Bu değeri aşarsanız LED'i bozarsınız. Üstteki devre doğru ancak...



Aşağıdaki devreye baktığınız zaman LED'e paralel bağlı diyotun gereksiz olduğunu anlamalısınız. Çünkü girişteki diyot 1000V ters gerilim tahammülüne sahiptir. Bu, asla ve kat'a 220'nin negatif alternanslarını geçirmeyeceği, dolayısıyla LED'in korunacağı anlamına gelir. LED'i korumak için ikinci bir diyot daha kullanmaya gerek yoktu. Ayrıca her iki devrede de watajlar yine belirtilmemiş...

Devam edecek.

[seron]

Yanlış değil ama LED muhtemelen çok kör yanacak:



---

LED'lere paralel direncin amacı?



Gerilim bölücü yapmaya gerek yoktu. Her iki 47'yi girişe seri yapardım ben olsam. O direnç orada gereksiz ve ısınacak. Ayrıca dikkat ettiniz mi direnç watajları yanlış!

---



Yapan kişinin acemiliği çok bariz. Siz hiç 1M-350V diye bir direnç duydunuz mu? Ayrıca direncin yeri hatalı bence. Orada da olur ancak mantıklı değil. Oraya konacağına direkt kondansatörün uçlarına konması daha iyi olurdu. Böylelikle watajını düşünmek zorunda kalmazdın.

---



Devre doğru kurulmuş. Ancak ben olsam girişteki 2k2'yi alttaki hatta alırdım. Hem devre daha simetrik ve şık durur, hem de olaki o hat direkt FAZ'a denk gelirse ve yanlışlıkla temas olursa, faz ile aramda 2k2 direnç olurdu ve bu da çarpılma şiddetini az da olsa etkilerdi. Kafa derler buna.

---



Şunu artık anlayın! Uzun çizgi pilin ARTISI!

Hala bu hatayı yapan yığınla "elektronikçi" var. İlkokul fen kitaplarından beri bilinen birşeyi ısrarla nasıl yanlış yapıyorsun!

---



Devre mantık olarak doğru, ancak uygulama olarak yanlış. Bu bir trafosuz adaptör devresidir ve çıkışında yük olmadığında zener kısa sürede bozularak kondansatör fazla yük toplar ve bir süre sonra da o patlar. Trafosuz adaptörlü bir devre tasarlarken mutlaka yükü de devrede göstermelisin. En azından bir direnç koy Rload yaz.

---



Standartlarda 13.8V zener yok diye biliyorum. Özel olarak üretiliyorsa onu bilemem. Ancak bu devreyi ben çizseydim, standart parçalarla amaca ulaşmaya çalışırdım.

Şimdilik bu kadar...

[mustafayilmaz]

Bu devredeki hata ne?

[seron]

Girişte diyot köprüsü ters bağlanmış.

[mustafaaxu]

Bu devredeki hata ne?

bence bu devrede bataryayı şarz ederken giriş voltajı 12voltajın üzeri olmalı 14v olabilir
2: kırmızı içindeki 470 bana göre fazla akım akacak ve ısınacaktır
bence 1 k olması gerekir
R1 watlı olmalı yazılmamış
kolay gelsin

[seron]

Evet transformatörün 14-15V olması gerekiyor. Lakin 470R'nin durumu şöyle:
Devre 12V aküden iki tane aydınlatma amaçlı akkor flamanlı lamba sürüyor. Bu lambaların gücünü bilmiyoruz ancak aşağı yukarı iki tane 15W tofaş sinyal lambasıdır desek,

Bu durumda KT825 transistörü bir güç transistörüdür diyebiliriz. Transistör rus transistörüdür. Olsa olsa bizim TO-220 kılıf transistörlerden birine denktir. Böyle olunca beyzine bağlanan direnç değeri küçük olmak zorunda. Diğer transistörlerdeki gibi büyük değerli direnç bağlarsak transistör elektrik kesilince tam açılmaz. Lambaları kör yakar. Tam doyum için 470R direnç koymuş. Fakat dediğin gibi wataj belirtmemiş. 1W, 2W civarında olursa iyi olurdu. Aynı şekilde 33R direnç de wattlı olursa iyi olur çünkü daimi olarak akü şarj ediyor.

Doğtultucuya gelirsek, eğer diyotlarla çizmeye üşeniyorsak ya +/- belirtmemiz gerekiyor ya da resimdeki gibi tek diyot simgesi koymamız gerekiyor. Tek diyot simgesi koymuş ama onu da ters koymuş.

Ben olsam bu devreyi LED'li yapardım. LED şeridi de olur. 1metre yeterdi.

[seron]

Bu devreyi bir hintli çizmiş(nerden bildiğimi boşver). Hintliler genellikle çürük çarık işler yapan bir güruhtur. Microsoft'ta, Google'da ve hayati öneme sahip bunun gibi yerlerde bol bol bulunurlar. Son zamanlarda yazılımsal şeylerde son derece buglu ve sorunlu şeylerin ortaya çıkmasından birinci derece sorumlu insanlar.

Aşağıdaki devrede şahıs 12V ile 5 tane beyaz led yakmakla kalmamış, bir de LED'lere bozulmasınlar diye 470'er ohm direnç bağlamış.



Aşağıdaki devre de bir hintli tarafından çizildi ve circuits dıy dergisinde yayınlandı (yukarıdaki de bir teknik dergiden). Devrede şahıs, sağda görülen ürünün iç devresini "şeyttirmeye" çalışmış fakat maalesef başaramamış.



Devre şeması düzgün ve mantıklı görülse de ilk gözüme çarpan iki hatayı söyleyeyim. Birincisi "pil nasıl şarj oluyor?" İkincisi ise devrenin girişi yarım dalga doğrultmaç ile besleniyor ve bir optik aygıtın LED'leri susturması sağlanmaya çalışılıyor. Ancaaaaak, alternatif akım kesintili ve de dalgalı olacağından her negatif alternansta LED'ler yanacaktır. Kısacası LED'ler ceryan varken sönmesi gerekirken sönmeyecek, titreşimli şekilde yanacaktır.

Seron, sen sanki çok mu üstünsün? Hiç hata yapmıyor musun?

Yapıyorum. Ama başkasında hata bulmak daha kolay İkincisi ben dergi basıp satmıyorum. Kişisel blog sayfamda ise çok dikkat etmeye çalışıyor, ziyaretçilerim için "sunduğum şeylerin deneysel olduğunu, yanlışlık olabileceğini" söyleyen bir yazı sunuyorum.

Onu da bırak, ben profesör değilim. Ama yukarıdaki devreleri sunan kişilerin profesör ünvanı var. Söyler misiniz bir profesör nasıl oluyor da böyle basit hatalar yapabiliyor? Sanırım hindistanda işler pek iyi gitmiyor.

[mustafaaxu]

sanırım şemadeki piller şarsız olan tip
şarz olayı yok sadecece elektirik kesintisinde yanacak şekilde tasarlamış

[seron]

Haklısın onu düşünmemiştim.

[seron]

Şemayı dikkatli inceleyin, hiçbir hata yok gibi görünüyor...



Eğer LM3XX serisiyle resimdeki gibi kademeli adaptör yapacaksanız şunu unutmayın: voltaj sabitleme/koruma direnci. Yukarıdaki adaptörün komütatörünü çıt çıt çıt diye ayarlarken komütatörün hareketli kontağı iki uç arasındaki boşluğa denk gelirken çıkış bir anda giriş voltajına sabitlenir. Bu da çıkıştaki yük hassas ise bozulmasına neden olur. Örneğin LM3XX'i 20V ile besliyorsunuz. Adımları ayarlarken çıkış bir anda 20V olur. Bu kısacık anda çıkışı yakarsınız. Bu nedenle en aşağıdaki direnç ile eksi hattı arasında bir direnç olmalıydı.

------------


Zener diyodunu oraya koyuncaya kadar ikinci transistörün beyzine bağlayıp seri regülasyon devresi yapabilirdi. Koskoca iki transistör orada sadece ışık varken söndürmek için uğraşıyor. Ben olsam birini regülasyon için kullanırdım. Zener de üzerinden akım geçireceğinden gereksiz güç sarfiyatı demek. Yani kısacası LED'leri atıyorum 20mA ile yakabilecekken 300mA enerji harcamış gibi oluyorsun, devrenin toplamına baktığında bu anlaşılıyor. Ayrıca benimle aynı fikirde misiniz, bilmiyorum ama C1 ve C2 gereksiz.

-------------------



Koruma direnci yok. Potans/trimpot max konuma alındığında transistör yanacak.

-------------------



Kondansatör?

İki şey söyleyebiliriz: ya kondansatörü kaldıracağız ya da yerini değiştireceğiz. Beyz ile eksi hattı arasına konursa daha iyi olur. Bu şekli yanlış. Çünkü ilk anda kondansatör boş olacak ve devreye ilk enerji verildiğinde DC'ye karşı kısadevre gibi davaranacağı için bir anda çıkışa tam voltaj gitmesine neden olacak. Daha da kötüsü transistör bozulabilecek. Belki bir seferde, belki birkaç seferde...

---------



Benim hastası olduğum devreler Milyonlarca kez hiç bıkmadan bunlardan çizebilir, yapabilirim. O kadar seviyorum. Çünkü pratik. Devre çok iyi düşünülmüş, harika. Bir rus tarafından çizildiğini anlıyorum. Lakin bir sorunu var. Hemen girişte iki adet 4,7uF paralel kullanılmış. Çok sakıncalı. Bu, 220V gerilim altında devreye o kadar baskı uygular ki devre kısa sürede bozulabilir. Bu haliyle devreyi ha direkt 220'ye bağlamışsın ha bu şekilde bağlamışsın. Çıkıştan 300mA alıp pil şarj edebilmek için yaptı bunu. Ama bir trafosuz adaptörden 300mA almaya çalışmak çok ekonomik ve mantıklı değil. Maalesef bu devrenin ömrü kısa olacak.

Aklınızda bulunsun. Trafosuz adaptör devresi yaparken 220 ile oynadığınızı unutmayın. Bunun bazı bedelleri vardır. Hayati tehlikeyi bir kenara bırakırsak, ekonomi yapmaya çalışmanın karşılığında düşük akım ve iyi tasarlanmazsa çabuk bozulabilecek bir sistem var karşınızda. Öyle çıkışa bir tane zener bağlamayla bitmiyor iş. Dikkat ederseniz adam zeneri kuvvetlendirebilmek için bir transistörden destek almış. Görmüş olduğunuz o devreye "power zener devresi" ya da "şönt regülatör" denir. Böylelikle yüksek gerilim baskısı altında devrenin ömrünü uzun kılmaya çalışmış.

[seron]

Çok basit bir devre, çok basit bir yanlış:


Görünüşe göre bu devre bir kitaptan alınmış. Bir elektronik kitabından alıntı yani. Böyle bir yanlış yapılmamalıydı. Kaynak: https://uydudoktoru.com/threads/pil-sarj-devreleri.21232/
Foruma başka bir yoldan geribildirim gönderdim ama düzeltmediler. Aranızda üye olan varsa uyarırsa çok iyi olur.

Devrenin doğrusu:

[seron]

Şemada bir gariplik var:



Sol taraftan 220V şebeke cereyanı giriyor. İki adet diyot ile "yarım dalga" doğrultma yapılmış (aslında ikinci/alttaki diyota gerek yoktu). Daha sonra da regüle edilmeye çalışılmış. Ancak bir sorun var. Girişteki diyotların yönüyle kondansatörün ve diğer elemanların yönüne bakın; hepsi ters. Daha doğrusu girişteki diyotların ters çevrilmesi gerekiyor. Şu ana kadar öğrendiklerim bana bunu söylüyor. İşi ilginç yapan şey ise şu: bu şema radioskot.ru sitesinin yan forumunda paylaşıldı. Uzman görünen bir iki kişi güç hesapları yapıyor ancak bu sorunu tesbit edemiyor.

Kaynak:
https://cxemi.ru/forum/8-16921-1

Bir diğer ilginç şey, şema sanki bir kitaptan alınmış.

Kitaptan mı?

Bir kitap bazen yanlış bilgi içerebilir. Ama bu kadar basit bir yanlışı içermemelidir.

Sizden rica ediyorum, anlamadığım birşey varsa lütfen anlatın.

[seron]

Size youtube'dan birkaç yanlış uygulama göstereceğim. Videoları hızlandırarak ya da atlayarak izleyebilirsiniz.

Aşağıdaki iki videoda trafosuz adaptörle 7805 çalıştırmaya çalışıyorlar. Sakıncalıdır. Trafosuz adaptörün çıkışı 220V, kondansatörle filtrelersen artar. 7805'in doruk giriş gerilimi 25V. Akım düşük de olsa devrenin ömrü fazla uzun olmaz. Buyrun:

Bir de öğretmen gibi anlatıyor:

-----------------------------

Trafosuz adaptörle lityum pil şarj etmeye çalışıyor. YAPMAYIN!

-----------------------------

Devre komple yanlış. İzleyin, görün:

Kondansatör ile trafosuz adaptör yapacaksanız kondansatörün her yarım döngüde deşarj edilmesi lazım. Bunun için deşarj diyodu eklemelisiniz. Yukarıda uydudoktoru forumundan gösterdiğim devreye bakın, aynı o şekilde olmalıdır. Ancak videodaki devrede iki tane diyotu seri bağlıyor. Fişe ilk taktığında anlık bir akım geçecek, sonra duracak. Devre çalışmayacak.

-----------------------------

Youtube alemi bunun gibi zibilyon tane yanlış devre içeriyor. Kimse buna dur diyemiyor. Bu yanlış ve aptal devrelerin çoğunluğu hintlilerden çıkıyor. Aklınızda bulunsun, bir devre buldunuz, bunu size veren kişi bir hintliyse aman diyeyim uzak durun. Teknik bilgileri çok zayıf, hatta yanlış.

[seron]

D1'e gerek yok.



------------------------

Bir 78XX trafosuz adaptöre direkt bağlanmamalıdır.



------------------------

Bir akü/pil, bir trafoya/adaptöre/güç kaynağında direkt bağlanmamalıdır. Arada mutlaka akım sınırlayıcı birşeyler olmalıdır. Profesyonellerin bile çok sık yaptığı bir hata.



-------------------------

LED'lerin her birinin kendi seri koruma dirençleri olmalıydı. Hadi olmadı, ana akım yoluna bir tane. Bu şekilde pile doğrudan bağlanmamalı. Çünkü LED'ler ısındıkça daha fazla akım çekme eğilimi gösterir. Akım çektikçe ısınır. Pile akım sınırlayıcı direnç konmalı.



-------------------------

D2'nin amacı yok, boşa konmuş. C1'e gerek yok, solar panel zaten düzgün bir DC kaynağı ve C1 hiçbir fonksiyon göstermeyecek. Pile akım sınırlayıcı seri direnç konmalı.



-------------------------

Trafo voltajı ile pil voltajı aynı değerde. Profesyonellerin bile yanıldığı bir nokta.



Diyot köprüsündeki diyotlar nedeniyle 2x0,7Volt;
Yol üzerindeki (D5) nedeniyle bir 0,7V daha düşüm olacak. Bir de seri direnci hesaba katarsak mantıken pil hiç dolmayacak.

----------------------------

İyi çalışmalar.

[seron]

Devre aslında doğru kurulmuş. Ancak LED'in ters olması dışında. Bu bir resim olduğu için çok önemsenmeyebilir.



----------------------------

Yine güzel bir devre. Sigorta atarsa LED ile uyarmak için kurulmuş. Ancak 470nF kondansatör biraz fazla büyük. Her ne kadar transformatörün iç direnci de önemli olsa da kondansatörün biraz daha küçük olması daha iyi olur.



----------------------------

İki tane LED'i yakıp söndürmek için 4 tane transistör kullanmaya gerek yok.



----------------------------

Şu LED'lerin yönüyle pillerin yönünü bir türlü doğru bağlamayı öğrenemeyecek tipler var.



----------------------------

Bu bir acil durum aydınlatma devresi. Işıldak diyebiliriz. Elektrikler kesildiği zaman aküden lamba yakacak. Ancak sorun şu ki o zener fazla dayanmaz. Gerek aküden gelen akım, gerekse güç kaynağından gelen akım zeneri yakar. İkincisi zener 12V olmamalı. En azından 13V olmalıydı ki orada yanacağı için o da olmazdı.



---------------------------

İyi çalışmalar.

[seron]

Devre doğru ancak... VT2 doğru seçilirse VT3 ve VT4 transistörlerine gerek kalmaz. Lambayı doğrudan VT2'nin kollektörüne seri bağlarsın. Devre aşırı tasarlanmış.



----------------------

Devre doğru, ancak...

Bipolar LED'i sürebilmek için iki transistör fazladan kullanılmış. Devredeki yapıyı kurmaya gerek yoktur. Çünkü flip flop devresinin transistörlerinin kollektörleri ile de doğrudan sürülebilirdi. Aşırı tasarlanmış devre.



-----------------------

Bir Rus tarafından çizilmiş fan hız kontrol devresi. Mavi ok ile işaretlediğim yerde uygun değerde bir direnç kullanılmazsa potans max noktasına alındığında transistör yanacaktır.



-----------------------

Sırf bip sinyali üretebilmek için bu çaba neden? Devrede tam 4 adet transistör boşu boşuna kullanılmış bence. Ancak mesele sinyal sesini güçlü kılabilmekse, uygun bir transistörle de yapılabilirdi.



-----------------------

Olmaaaaaz! Yanlış.

Ya transistör PNP olacak, ya da pil ile LED'in yönleri değiştirilecek. Bu devre yanlış.



-----------------------

İyi çalışmalar.

[asma]

Mavi ok eklediğin devrede potun ayarı transistörü bozmaz.
Doğru mu , beğendim mi Hayır.
Ama transistörün kollektör beyz uçları kısa devre olunca hiç bir hasar veya aşırılık oluşmuyor.

-Takip.

[seron]

  ...

[seron]

LED'li devre tasarlarken, ışıldak olsun, gece lambası olsun, dikkat edilmesi gereken çok ufak şeyler var. LED'lere seri direnç bağlanması, giriş gerilimi ile seri bağlı LED adedine dikkat edilmesi, bunlar önemli. Aşağıda verdiğim örneklerde tartışmaya açık şekilde ciddi hatalar yapılmış. Devrelere çalışmaz demiyorum ancak kaynak gerilimi sadece biraz düşse LED'ler sönecek, kimisinde koruma direnci konmamış vb...

Aşağıdaki devrelerde LED'li devreler tasarlanmış ancak kimisinde LED adetleri yanlış, kimisinde de koruma direnci yok.

----------------------------------------------------

Devredeki seri LED'leri Vf toplamı kaynak gerilimine çok yakın. Bu yüzden pil biraz zayıflasa LED'ler sönecek.



Her LED 2V olsa 10V demektir. Ama kaynak 9V:



Benzer bir hata:



Yine benzer bir hata. LED'ler muhtemelen 3V. Ancak bu kez kaynak gerilimine eşitlenmiş. Kaynak gerilimi biraz düşerse tüm hesap suya düşer:




Otomatik ışıldak yapmış. Pil gerilimi 6V. Ama LED'ler de 3+3=6V. Pil biraz zayıflasa gitti...



Kaynak 12V, LED'ler 12V. Bir de akım sınırlayıcı devrenin gerilim düşümü var onu da hesaba katarsan devre yanlış.



------------------------------------------------

LED'lerin koruma direnci yok...





İyi bir tasarımda LED'in akım sınırlama direnci mutlaka olmalıdır. Bakınız aşağıdaki devre doğru:



-------------------------------------------------

Devre yapı açısından doğru, ancak kondansatör biraz büyük. 100nF ila 220nF yeterli olacaktır.



-------------------------------------------------

Bir trafosuz adaptör çizerken unutulmaması gereken en önemli şey, trafosuz adaptörün "dandik" bir güç kaynağı oluşudur. Çıkışında zener ve kondansatör varsa asla çıkıçı boşta bırakılmamalı, bir yük olmalıdır. Trafosuz adaptörün doğrultucu çıkışında yüksek gerilim vardır. Bu gerilim kondansatörde depolandığında 310V ila 320V olur. Zener diyodu ise daha küçük gerilimler için tasarlanmıştır. Eğer trafosuz adaptörün çıkışı boşta kalırsa zener bir süre sonra bozulabilir. Eğer kısadevre verirse sorun olmaz ancak açık devre verirse kondansatör şişer ve patlar.

Aşağıdaki devre tamamiyle doğrudur. Tek sıkıntı sunarken devrenin çıkışının boşta bırakılmaması gerektiğini not etmek. Eğer bu not yazılamıyorsa devrenin çıkışında bir direnç gösterilir ve Rload yazılır. Daha iyi olur.



----------------------------------------------

Devre doğru olmasına doğrudur. Ancak LM317'li devrelerle akü-pil şarj etmek istiyorsanız, entegrenin in ve out uçları arasına bir ters diyot koyarsanız, giriş gerilimi kesildiğinde pilden gelen ters gerilim entegreye zarar vermez. Aşağıdaki devrede bu ihmal edildi.



-----------------------------------------------

Hep hatalı devre vermeyelim biraz da akıllıca oluşturulmuş devrelerden verelim.

Aşağıdaki devrede trafosuz adaptör çizilmiş ve son derece akıllıca bir yöntemle LM7805'e verilmiş:



78XX ve LM3XX gurubu entegrelerin belli bir maksimum giriş gerilimleri vardır. Bu nedenle bir trafosuz adaptöre doğrudan bağlanmamalıdır. Önceki iletilerimde bundan bahsetmiştim. Yukarıdaki devrede ise gayet mantıklı şekilde bir seri regülasyon devresi (yabancılar emetör takipçisi diyor) kurulmuş ve 20-25V'luk çıkış 7805'e verilmiş. Gayet temiz, akıllıca bir tasarım.
--------------------------------------------

İyi çalışmalar.

[seron]

Eğer bir devre çiziliyorsa biraz estetik olması için çaba göstermekte fayda vardır. En azından okunaklı, düzgün çizmek lazım.

Bu ne len?





---------------------------------------------

Joule hırsızı çizilmeye çalışılmış. Ancak joule hırsızında bobin değil, trafo kullanılır. Şekilde trafo yerine bobin çizilmiş.



---------------------------------------------

Devredeki yanlışlık çok önemli değil. Akü çıkışında kırmızı LED indikatör var. Ancak fiş çekildiğinde de lamba yanmaya devam edecek ve aküyü yavaş yavaş tüketecek. Bu nedenle artı ya da eksi hattına seri bir diyot konması faydalıdır.



----------------------------------------------

Resimdeki operasyon için 1N4007 çok zayıf bir diyottur. Onun yerine 1N5804 ya da benzer diyotlardan takılmalıdır.



----------------------------------------------

Diyotlardan birisi olmasa da oluyor:



----------------------------------------------

Koruma diyodu yok:



----------------------------------------------

Tamam da ne gerek var?



İyi bir soğutma sağlamak şartıyla 2 ya da 3 uygun güç transistörü yeterli olacaktır.
----------------------------------------------

İyi çalışmalar dilerim.