|
Bir Kademeli Yol Verme : Şekilde
bir şönt motora bir kadem dirençle yol vermeye ait bağlantı şeması
verilmiştir. Bu devrede motorun maksimum momentle yol almasını sağlamak
için, şönt sargı devamlı olarak şebekeye bağlı tutulur. Bu devrenin
en büyük özelliği, bağlantıda zaman rölesinin kullanılmamış olmasıdır.
Zaman rölesinin görevini bu bağlantıda (A) kontaktörü yapar.

Kumanda devresi
|
Şekildeki devrede başlatma butonuna
basıldığüında, (M) kontaktörü enerjilenir. (M) mühürleme kontağı
kapanır ve sürekli çalışma sağlanır. Güç devresinde (M) kontağı
kapanınca, endüvi yol verme direnci üzerinden şebekeye bağlanır.
Yol verme direncindeki gerilim düşümü nedeniyle, motor düşük gerilimle
yol almaya başlar. Devir sayısı yükseldikçe, endüvüdeki zıt E.M.K
da artar. Yol vermenin uygun bir anında, endüvüdeki zıt E.M.K nedeniyle
(A) kontaktörü çalışır. (A) kontağı kapanır ve (RY) yol verme direnci
kısa devre olur. Endüvi normal şebeke gerilimine bağlanır. Durdurma
butonuna basılıncaya kadar, motor normal şebeke geriliminde çalışır.
Şekilde görülen yol verme devresi, önceki
incelenen yol verme devrelerinden oldukça farklı çalışır. Örneğin
dirençle yol verme devresinde, yol verme dirençleri belirli zaman
aralıklarıyla devreden çıkartılırlar. Dirençlerin devreden çıkma
zamanını, zaman röleleri belirler. Şekildeki devrede yol verme direncinin
devreden çıkması, motorun devir sayısına bağlıdır. Şebeke geriliminin
düşmesi ve motor milindeki yükün artması nedeniyle motorun yol alması
gecikirse, yol verme direncinin devreden çıkması da gecikir. Böylece
motora daha düzgün bir şekilde yol verilmesi sağlanmış olur.
Üç Kademeli Yol Verme : Şekilde bir şönt motora
üç kademe dirençle yol vermeye ait bağlantı şeması verilmiştir.
Bu devrede kullanılan (D), (E), (F) röleleri motorun devir sayısına
bağlı olarak enerjilenirler. Motorun maksimum momentle yol almasını
sağlamak için, şönt sargı şebekeye bağlı tutulur ve (P1) devir ayar
reostası normalde kapalı (C) kontağı ile kısa devre edilir. Şönt
sargıdan geçen akımın kesilmesinden doğan indüksiyon gerilimi, (VR1)
varistörüyle söndürülür. Direnci, uçlarındaki gerilimle ters orantılı
olarak değişen elemana varistör adı verilir. Varistörün uçlarındaki
gerilim büyüdüğünde, varistörün direnci çok azalır.

Kumanda devresi
|
Şekildeki devrede şönt sargıda doğan
indüksiyon geriliminin değeri çok büyük olduğundan, bu gerilime
bağlı bulunan varistörün direnci çok küçülür. Doğan indüksiyon gerilimi,
varistör üzerinden kısa devre olur dolayısıyla kolayca söner.
Şekilde verilen devrede başlatma butonuna basıldığında
(M) kontaktörü enerjilenir. Kapanan (M) mühürleme kontağı devrenin
sürekli çalışmasını sağlar. Güç devresinde (M) kontağı kapanınca,
endüvi yol verme dirençlerinin üzerinden şebekeye bağlanır. Yol
verme dirençlerindeki gerilim düşümleri nedeniyle, motor düşük gerilimde
yol almaya başlar. Endüvinin devir sayısı ve endüvide doğan zıt
E.M.K gittikçe yükselir. Endüvideki zıt E.M.K şebeke geriliminin
%50 değerine ulaştığında , (D) rölesi enerjilenir. (D) kontağı kapanır
ve (A) kontaktörü devreye bağlanır. Kapanan (A) kontağı (R1) yol
verme direncini kısa devre eder. Endüviden geçen akım ve meydana
gelen döndürme momenti artar.
Endüvinin devir sayısı ve endüvide doğan zıt E.M.K
yükselir. Endüvide doğan zıt E.M.K şebeke geriliminin %70 ine ulaştığında,
(E) rölesi enerjilenir. (E) kontağı kapanır ve (B) kontaktörü devreye
bağlanır. Kapanan (B) kontağı (R2) yol verme direncini kısa devre
eder. Endüviden geçen akım ve bu akımın yarattığı döndürme momenti
artar. Motorun devir sayısı ve endüvide doğan zıt E.M.K yükselir.
Endüvide doğan zıt E.M.K şebeke geriliminin %85'ine ulaştığında
(F) rölesi enerjilenir.(F) kontağı kapanır ve (C) kontaktörü devreye
bağlanır. Kapanan (C) kontağı (R3) yol verme direncini kısa devre
eder. Böylece endüvi normal şebeke gerilimine bağlanır.
Motorun normal geriliminde çalışması, durdurma butonuna
basılıncaya kadar devam eder. (C) kontaktörü enerjilenince, normalde
kapalı (C) kontağı açılır. (P1) devir ayar reostası şönt sargıya
bağlanır. Motorun devir sayısı önceki ayarlandığı değere yükselir.
Yol verme dirençleri, motorun devir sayısına bağlı olarak devreden
çıkarlar.
|