|
Doğru akım motorlarının dönüş yönünü
değiştirmek için, bağlantıda endüvi veya uyartım sargısının uçları
değiştirilir. Kumanda devrelerinde genellikle endüvi uçları değiştirilerek,
motorun dönüş yönü değiştirilir. Böylece motorun maksimum momentle
yol alması sağlanmış ve kontaklardaki arkın çok büyümesi önlenmiş
olur.
Bir doğru akım motorunun maksimum momentle
yol alması için, motorun uyartım sargısı şekilde olduğu gibi direkt
olarak şebekeye bağlı tutulur.
(I) ve (G) kontaklarıyla da endüvi uçları,
dolayısıyla endüviden geçen akımın yönü değiştirilir. Böyle bir
devrede (I) kontakları kapandığında, akım endüviden yukarıdan aşağıya
doğru geçer.
Motor ileri yönde döner. Motorun dönüş
yönü, (I) kontaklarının açılması ve (G) kontaklarının kapanmasıyla
değiştirilir.
(G) kontakları kapanınca, akım endüviden
aşağıdan yukarıya doğru geçer. Motor geri yönde döner. Endüvi uçları
veya endüviden geçen akımın yönü değişince, motorun dönüş yönü değiştirilmiş
olur. Bir fazlı asenkron motorların dönüş yönünün değiştirilmesi,
ana ve yardımcı sargının uçlarını değiştirmekle sağlanır. Böyle
bir devrenin şeması yandaki şekilde verilen doğru akım motorunun
güç devresine çok benzer.
Üç
fazlı asenkron motorların dönüş yönünü değiştirmek için, motora
giden iki fazın yerini değiştirmek gerekir.
Yandaki şekilde verilen üç fazlı asenkron
motor devresinde (I) kontakları kapandığında, üç faz motora (R),
(S), (T) sırasıyla bağlanır ve motor ileri yönde döner.
Aynı devrede (I) kontakları açılıp (G)
kontakları kapandığında, motora bağlanan fazların sırası (T), (S),
(R) olur. Motor geri yönde döner.
Gerek doğru ve gerekse alternatif akım
devrelerinde dönüş yönü değiştirilirken, (I) ve (G) kontaklarının
çok kısa bir süre beraberce kapalı kalmaları, kısa devreye neden
olur. Bir kısa devre ise devrenin çeşitli yerlerinde büyük zararlara
yol açar. Dönüş yönünün değiştirilmesinde bir kısa devreyi önlemek
için, üç çeşit kilitleme kullanılır. Bunlar bölüm başlığı altındaki
kısımlarda ayrı ayrı açıklanacaktır.
|