Notlar..

320volt / Elektronik Kaynakları/

Osilaskop ile ölçüm notları temel bilgiler örnekler

Elektronik Kaynakları, blog arşivinde OSILASKOP ILE ÖLÇÜM NOTLARI TEMEL BILGILER ÖRNEKLER konusu "kılavuz ders* osilaskop kullanımı* osilaskop ölçüm bilgisi* osiloskop* " ile etiketlendi

T.C. Trakya Üniversitesi İpsala Meslek Yüksekokulu “Osilaskop ile Ölçmeler” Hazırlayan ÖĞR. GÖR. M. Ozan AKI Emeği geçen kişilere teşekkürler

Ayrıca ilgili detaylı  bir yazı “”Osiloskop Kullanımı“”

Tek kanallı bir osilaskop ile AC ve DC gerilimler, Peryot, Frekans, Kare dalgaların yükselme
ve düşme zamanları, Çift kanallı bir osilaskop ile iki AC sinyal arasındaki faz açısı ölçümleri
temel olarak yapılır. Bunların dışında kalan akım, basınç, gerilme, titreşim (vibrasyon),
sıcaklık, ışık gibi ölçümler ise transdüserler yardımıyla gerilime dönüştürülerek dolaylı olarak
ölçülebilir.

Okulumuzda kullandığımız osilaskobun genel görünümü
osilaskop-genel-gorunum

Osilaskoplar temel olarak ölçülen sinyalin zaman eksenine göre değişimini gösterebilen
ekrana sahip ölçü aletleridir. Bu ekran televizyon ve monitördekilere benzer katot taramalı tüp (CRT) olabileceği gibi artık günümüzde sayısal osilaskopların sahip olduğu LCD ekranlarda olabilir.

Osilaskop Üzerinde ki Ayar Düğmeleri

osilaskop-ayar-dugmeleri

Osilaskop üzerindeki ayar düğmeleri, osilaskop üzerinde de görüldüğü gibi çizgilerle ayrılarak
gruplandırılmıştır. Üst sağ taraftaki grup, ekran görünümüyle ilgili ayarları kapsar;

POWER: Osilaskobu açıp kapatmaya yarar. Osilaskop açık olduğu sürece, düğmenin kenarında ki led yanmaktadır.

INTENSITY: Ekranın parlaklık ayarıdır. Ekrandaki dalga şekli en iyi görünecek şekilde ayarlanır. Gereğinden fazla açılması durumunda, ekrandaki fosfor tabakasına zarar verebileceğinden, uygun parlaklığa ayarlanmalıdır.

FOCUS: Ekran netleme ayarıdır. Katot ışınlarının, ekran üzerindeki odak noktasını ayarlar.
Ayarsız olduğunda dalga şekli bulanık görünür. En net dalga şekli elde edilene kadar göz
kararı ayarlanır.

TRACE ROTATION: Katot taramasının açısal yataylığını ayarlar. Ekranda görünen kanal
girişi GND konumuna alındığında, eğer skala çizgilerine tam oturmayıp, çapraz bir çizgi
görünüyorsa bu trimpot bir tornavida ucu ile döndürülerek, ekrandaki çizgi tam düz olacak ve skala çizgisiyle çakışacak şekilde ayarlanır.

SCALE ILLUM: (SCALE ILLUMINATION) Buradan, skala çizgilerinin aydınlatmasını
sağlayan ışık miktarı ayarlanır.
Skala çizgileri rahat görünecek şekilde göz kararı ayarlanır.

CAL: Bu terminal, prob kompanzasyonu ve osilaskop kalibrasyon ayarlarını yapmak
amacıyla kullanılır.
Probun kenetli ucunun takılabileceği ortası delik metal bir teminaldir.

Kullandığımız osilaskobun kanal sayısına bağlı olarak, her kanal için ayrı ayrı düşey eksen ayar düğmeleri bulunmaktadır.

Bu ayar düğmeleri, her kanal için aynı işlevleri gördüğünden, herhangi kanal için bu düğmeleri açıklarsak, bunlar tüm kanallar için geçerli olacaktır;

osiloskop-kanallar

VOLTS/DIV: İlgili giriş kanalının genlik kademe ayar düğmesidir. Çok kademeli komütatör anahtardır. Ekrandaki düşey eksen üzerindeki her bir skala çizgisinin Volt olarak değerini gösterir. Örneğin bu anahtar 1 V kademesinde iken ekrandaki dalga şekli tepeden tepeye 4 skala çizgisini kapsıyor ise, bu dalga şeklinin tepeden tepeye genliği,1 x 4 = 4 V demektir.

Ayrıca bu komütatör anahtarının üzerinde kalibrasyon amacıyla kullanılan bir potansiyometre vardır. Bu potansiyometre, kalibrasyon işlemi sırasında bir kez ayarlandıktan sonra ölçüm sırasında bir daha değiştirilmez.

AC / GND / DC: İlgili kanal girişinin kuplajını seçer. Ölçtüğümüz gerilim alternatif gerilim
ise AC kademesine, doğru gerilim ise DC kademesine getirilmelidir. GND kademesi ise giriş
sinyalini şaseye bağlayarak ekrandaki çizginin sıfır ayarının yapılabilmesi için kullanılır.

POSITION: Ekrandaki dalga şeklinin yukarı aşağı kaydırılmasını sağlar. Doğru ölçüm
yapabilmek için, ilgili kanal girişi GND kademesine alındıktan sonra, bu ayar yardımıyla
ekrandaki çizgi, yatay sıfır skala çizgisine çakışacak şekilde ayarlanarak sıfırlanır.

X5 MAG: İlgili kanal girindeki sinyalin genliğini 5 kat büyütür. Eğer bu düğmeye basılırsa
giriş sinyali 5 kat büyütüldüğünden, hesaplanan genliğin gerçek değerini bulmak için
hesaplanarak bulunan sonuç 5’e bölünmelidir.

Osilaskop üzerinde ayrıca, hangi kanalın seçileceği ve kanallardaki sinyaller arasında aritmatik işlem yapılmasını olanaklı kılan seçici düğmeler vardır;

osilaskop-ch1-add-ch2

CH1 / ADD / CH2: CH1 ve CH2, sırasıyla 1. ve 2. kanalların seçilmesini sağlar. Her iki kanalda seçildiğinde, ekranda bu kanallara ait iki çizgi görünür. ADD düğmesi ise, Kanal 1 ve Kanal 2 deki sinyallerin TOPLANARAK ekranda görüntülenmesini sağlar.

Osilaskop üzerindeki son grup ayar düğmeleri ise, yatay eksen zaman ayarları ile trigger ayarlarını düzenleyen düğmelerdir.

osilaskop-grup-ayar-dugmeleri-butonlar

TIME/DIV: Yatay eksenin zaman kademesini seçen komütatör anahtarıdır. Bu anahtarın belirttiği her kademe, ekrandaki her bir yatay skala çizgisi arasındaki zamanı belirtmektedir.
Böylece, ekrandaki bir dalga şeklinin bir peryodunun kapladığı yatay skala çizgileri sayılarak bu dalganın peryodu, dolayısıyla frekansı bulunabilir.

Örneğin, TIME/DIV kademesi 1 mS kademesinde iken, ekrandaki dalga şeklinin bir peryodu 4 skala çizgisi uzunluğunda ise, bu dalga şeklinin peryodu 1 x 4 = 4 mS ve frekansı f = 1/T formülünden,

osilaskop-formul-time-div

ve f = 250 Hz bulunur.

<>POSITION: Ekrandaki dalga şeklinin yatay olarak sağa sola kaydırılmasını sağlar. Böylece dalga şekli skala çizgileri üzerine tam oturtularak doğru bir ölçme yapılabilir.

VARIABLE: Zaman ekseni kalibrasyonu için kullanılır. Kalibrasyon işlemi bir defa yapıldıktan sonra bu ayar ölçme sırasında bir daha değiştirilmez.

X5 MAG: Ekrandaki dalga şeklini, yatay eksene göre 5 kat büyütür, yani genişletir. Eğer bu
düğme basılıyken ölçme işlemi yapılırsa, bulunan peryot dolayısıyla 5’e bölünmelidir, yada
hesaplanan frekans 5 ile çarpılmalıdır.

X-Y: Osilaskopta XY çalışma durumunu seçer. Normal çalışmada yatay eksen, zaman ekseniyken, XY çalışma modunda yatay ve düşey eksenler sırasıyla kanal 1 ve kanal 2 tarafından kontrol edilir. Bu çalışma durumunun en pratik örneği, Lissajous eğrilerini kullanarak iki sinyal arasındaki faz açısının ölçülmesidir. XY çalışma modunda zaman ekseni yoktur.

Bundan sonra anlatılacak olan ayarlar ise trigger, yani tetikleme fonksiyonlarıyla ilgilidir.

Osilaskopta ölçümler büyük çoğunlukla zaman eksenine göre yapıldığından, zaman içinde
akıp giden bir sinyal üzerinde ölçümler yapmak pek olanaklı değildir. Bu nedenle ölçülen
sinyalin en azından incelenmek istenen kısmının ekranda kalması istenir.

Tetikleme fonksiyonu bunu sağlar. Periyodik bir dalga şeklinde, bu dalga şekli her defasında aynı noktasından başlanarak ekrana çizilirse, sanki ekranda sabit duruyormuş gibi görünür. Buda bize ölçüm yapabilmek için olanak tanır. Tetikleme fonksiyonu, ölçülen dalga şeklinin her ayarlanan gerilim seviyesine ulaşan kısmında ekrana çizmeye başlar.

TRIG LEVEL : (TRIGGER LEVEL) Tetikleme gerilim seviyesini ayarlar. Bazı osilaskoplarda bu seviye ekranda yatay bir çizgi ile gösterilebilmektedir. Ancak kullandığımz osilaskopta bu özellik yoktur.

SOURCE (INT/CH2/LINE/EXT): Tetikleme için baz alınacak kaynak sinyali seçer;

INT: Ölçülen sinyalin kendisini baz alır.

CH2: Kanal 2 girişindeki sinyali baz alır.

LINE: Şebeke frekansını baz alır. Bizde 50 Hz’dir.

EXT: EXT girişinden uygulanan sinyali baz alır.

TRIG MODE (AUTO/NORM/TV V/TV H): Tetikleme çalışma durumunu seçer;

AUTO : Tetikleme seviyesi yakalandığında dalga şekli ekrana çizilirken, ayarlanan seviyede herhangi tetikleme olmadığında da dalga şeklini ekrana çizmeye devam eder.

NORM : Sadece herhangi tetikleme sözkonusu olduğunda dalga şeklini ekrana çizer. Tetikleme olmadığında dalga şekli ekranda görünmez.

TV V : Televizyon devrelerinde her bir düşey tarama satırında tetikleme yapar

TV H : Televizyon devrelerinde her bir yatay tarama satırında tetikleme yapar

Osilaskop Probları ve Prob Kompanzasyonu

osilaskop-prob-ayar-pozisyon

Osilaskop girişini ölçülecek noktaya bağlamak amacıyla kullanılan koaksiyel kablolu bağlantı aparatıdır. Her kanal ayrı bir prob üzerinden devreye bağlanır. Osilaskop probları, giriş sinyalini zayıflatma özelliğine göre 1X, 10X yada 100X olabilir. Bu problar, osilaskop giriş direncini arttırmak ve etkin giriş kapasitesini azaltmak amacıyla kullanılırlar.

Prob üzerindeli ayarlı trimmer kondansatörü ile prob kompanzasyon ayarı yapılır. Kompanzasyon ayarı sadece X10 ve X100 kademeleri için yapılır. X1 kademesinde herhangi
kompanzasyon ayarı sözkonusu değildir.

Kalibrasyon için prob, osilaskop üzerindeki CAL yazan terminale bağlanır. Ekranda birkaç peryot kare dalga görünecek şekilde gerilim ve zaman kademe ayarları yapılır.

Daha sonra prob üzerindeki trimmer, en düzgün kare dalgayı oluşturacak şekilde ayarlanır.

osilaskop-ile-olcmeler7

Osilaskop Kalibrasyonu

Osilaskopla ölçüm yapmadan önce osilaskobun kalibrasyonu yapılmalıdır. Her osilaskop üzerinde kalibrasyon yapmak için CAL olarak isimlendirilmiş bir terminal bulunmaktadır. Bu
terminalde genliği ve frekansı bilinen bir kare dalga vardır. İlgili kanal girişi prob ile bu terminale bağlandıktan sonra tüm ayar düğmeleri kalibrasyon durumuna getirilir.

Bunun için ilgili ayar düğmeleri, yanında CAL olarak isimlendirilmiş ok işareti yönünde döndürülür. Daha sonra genlik ölçümü yapılır. Eğer ekrandaki dalga şeklinin genliği, CAL terminalinin üzerinde yazan gerilime eşit değil ise, Kalibrasyon ayar düğmeleri ile, CAL terminalinin üzerinde yazan gerilim değeri okunana kadar ayarlanır.

Örneğin, okulumuzda kullandığınız osilaskopların terminal ucu 0.5V gerilim değerini gösterdiğine göre, kalibrasyonu tamamlamak için ekranda gördüğümüz kare dalganın tepe noktası 0.5 Volt yada tepeden tepeye 1V okunmalıdır.

Benzer şekilde peryot ölçümü de yapılır. Bu terminalden çıkan kare dalganın frekansı
genellikle 1 KHz olmaktadır. O halde ekranda görülen dalga şeklinin bir peryodu T=1/f
formülünden osilaskop-formul saniye, yani 0.001 saniye, yani 1 milisaniye olmalıdır.

Buna göre eğer TIME/DIV kademesi 0.5 mS kademesinde ise, ekrandaki kare dalganın bir peryodu 2 skala çizgisini kapsamalıdır. Eğer kapsamıyorsa, zaman ekseni düğme grubunda bulunan VARIABLE potansiyometresi ile bu ayarlama yapılır.

Osilaskobun Ölçmeye Hazırlanması

Ölçüm yapmadan önce osilaskop ayarları gözden geçirilmelidir. Bunun için şu aşamalarda
kontroller yapılır;

Öncelikle ölçüm yapılacak kanal girişi GND kademesine getirilerek ve yatay eksen zaman kademe anahtarı uygun konuma getirilerek ekranda düz yatay çizgi elde edilir.

Daha sonda FOCUS, INTENSITY ve SCALE ILLUM ayarlarıyla bu çizgi en net görünecek şekilde ekran ayarları yapılır.

Tüm X5 MAG gibi büyütme fonksiyon tuşları devre dışı bırakılır, Trigger AUTO kademesine alınır, TRIG SOURCE anahtarı INT pozisyonuna getirilir.

Kanal seçim anahtarlarından sadece CH1 seçilir.

Kanal kuplaj anahtarı GND kademesindeyken kanala ait POSITION potansiyometresinden ekrandaki çizgi, sıfır skala çizgisine sıfırlanır.

Prob, CAL kalibrasyon terminaline bağlanarak eğer prob X10 yada X100 kademesindeyse Prob Kompanzasyonu kontrol edilir.

Osilaskop kalibrasyonu kontrol edilir, ve gerekiyorsa tekrar ayarlanır.

Ölçülecek sinyalin türüne göre, kanal kuplaj anahtarı AC yada DC kademesine getirilir.

Prob, ölçülecek noktaya bağlanır ve, ekranda bir iki peryot görünecek şekilde VOLT/DIV ve TIME/DIV komitatörlerinden uygun kademeler seçilir.

Eğer dalga şekli ekransa sabit durmuyorsa, TRIG LEVEL potansiyometresi ile tetikleme seviyesi ayarlanarak dalga şeklinin ekranda sabitlenmesi sağlanır.

İstenen skala çizgileri sayılarak ölçüm gerçekleştirilir.

Eğer gerekiyorsa <>POSITION potansiyometresi ile dalga şekli ileri geri kaydırılarak skala çizgileri üzerinde daha kolay okuma sağlanabilir.

Örnekler

Resimde dalga şekli ekranda göründüğünde osilaskobun ayarları aşağıdaki gibidir;
Prob kademesi : X1
X5 Kademeleri devre dışı
VOLT/DIV Kademesi 0.2V
TIME/DIV Kademesi 1 mS

Bu dalga şeklinin tepeden tepeye genliğini ve frekansını bulunuz.

osilaskop-ile-olcmeler8

Resimde dalga şekli ekranda göründüğünde osilaskobun ayarları aşağıdaki gibidir;
Prob kademesi : X1
X5 Kademeleri devre dışı
VOLT/DIV Kademesi 0.1V
TIME/DIV Kademesi 0.2 mS

Bu dalga şeklinin tepeden tepeye genliğini ve frekansını bulunuz.

osilaskop-ile-olcmeler9

Resimde dalga şekli ekranda göründüğünde osilaskobun ayarları aşağıdaki gibidir;
Prob kademesi : X1
X5 Kademeleri devre dışı
VOLT/DIV Kademesi 50 mV
TIME/DIV Kademesi 20 μS

Bu dalga şeklinin tepeden tepeye genliğini ve frekansını bulunuz.

osilaskop-ile-olcmeler10

yazının pdf dosyası http://ipsalamyo.trakya.edu.tr/arsiv/degauss/Osilaskop-ile-Olcmeler.pdf alternatif link: osilaskop-ile-olcum-notlari-temel-bilgiler-ornekler.rar

  • eyüp

    arkadaşlar kolay gelsin size bir sorum olacak elimmde servo motor var encoder lu fakat servo motor bobini arızalandı değiştirildi encoder u yerine monte edecem ama nasıl Osilaskopum var nasıl ölçülpte ayar yapmam gerekli yardımcı olurmusunuz.