Elektronik / Güç Elektroniği/

FSDM0365RN MC33260 ile Flyback tipi SMPS Tasarımı

Sponsorlu Bağlantılar

Hazırlayan:Tarık KIRAÇ – Nihayet s.m.p.s hakkında Türkçe detaylı bir kaynak buldum ben çıktı alıp baştan sona okuyacağım :) bu kaynak çok işimize yarayacak Emeği Geçen Kişilere Teşekkürler

Son yıllarda teknolojinin gelişmesi ile giderek artan enerji ihtiyacının büyük çogunluğunu elektrik enerjisi oluşturmaktadır. Elektrik enerjisi üretim kaynaklarının sınırlı olmasına karşın bu enerjiyi kullanan cihaz sayısı giderek artmaktadır.

Günümüzde ortaya çıkan elektrik enerjisi ihtiyacı karsısında var olan enerjiyi verimli kullanmak çok önemli hale gelmistir. Elektrik enerjisi üretim maliyetlerinin artması kullanıcı tarafına da yansımıs ve elektrik enerjisine ödenen miktar artmıstır. Bu sebeple yeni geliştirilen cihazlar yüksek verim sağlayacak şekilde tasarlanmaya baslanmıstır. Teknoloji gelistikçe elektrik enerjisinin kullanımı dirençli ısıtıcılar, akkor telli lamba gibi basit yüklerden anahtarlamalı motor sürücüleri, AC/DC dönüştürücüler, bilgisayarlar vb. karmaşık yapılı yüklere geçmiştir

Bu güç kaynağı ihtiyaçları artık dogrusal güç kaynaklarından anahtarlamalı güç kaynaklarına doğru yönelmistir. Giriş geriliminin sürekli degistigi, 50Hz gürültüsünün kolay yok edilemediği, boyutun ve verimin önem kazandığı durumlarda anahtarlamalı güç kaynakları kullanılmaktadır. Bu devrelerde anahtarın tamamen açık veya tamamen kapalı olarak kullanılmasıyla anahtarın aktif bölgede çalışma zorunluluğu ortadan kaldırılarak kayıplar azaltılmıştır

Anahtarlamalı güç kaynakları ilk olarak 1960’lı yıllarda doğrusal güç kaynakları veriminin düşük olmasından dolayı kullanılmaya başlanmıstır. Temelde anahtarlamalı güç kaynaklarının alçaltıcı (buck) çevirici, yükseltici (boost) çevirici ve alçaltıcı-yükseltici çevirici olmak üzere üç tipi bulunmaktadır. Daha sonra günümüzde bu yapılardan Flyback, ileri-yön, yarım köprü ve tam köprü devreler türetilerek farklı kullanım alanları olusturulmustur. Bu yapıların bazıları 200W’ın altında AC/DC için en iyisiyken bazıları daha yüksek güç de kullanılmaktadır. Bu nedenle her bir anahtarlamalı güç kaynağının kendine özgü kullanım alanları bulunmaktadır. En fazla kullanılan anahtarlamalı güç kaynağı Flyback tipi SMPS (Switch Mode Power Supply) olarak bilinmektedir.

Flyback Tipi SMPS devresi
Flyback Tipi SMPS devresi

Şekil’de yer alan Flyback tipi SMPS’in devresindeki anahtar iletime geçince diyot ters kutuplanır ve bu esnada endüktans üzerinde enerji depolanır. Anahtar kesime gittiginde endüktansta depolanan enerji çıkış sargı endüktansına aktarılarak diyot üzerinden çıkış beslenir. Ortalama 1W ile 150W arasındaki ve çok çıkıslı uygulamalarda çalışan Flyback tipi SMPS’in tercih edilmesinin sebebi, tasarımının kolay, maliyetinin ucuz, veriminin yüksek ve tasarım boyutlarının ufak olmasıdır. Günümüzde Flyback tipi S.M.P.S’lerin kayıplarını daha aza indirmek için quasi-rezonans tipi SMPS (Quasi-resonant Converter) uygulamaları da mevcuttur.

Bunların yanı sıra, Flyback tipi SMPS ve diger anahtarlamalı kaynakların daha karmasık yapıda olması ve yüksek frekansta anahtarlaması nedeniyle oluşan elektromanyetik girişimin engellenmesi gibi zorlukları da vardır

Bir SMPS devresi doğrusal olmayan bir yük gibi davrandığından güç çarpanının düzeltilmesi (Power Factor Correction) gerekmektedir. Çünkü kaynaktan aktif gücün yanında reaktif güç de çekilir. Bu reaktif gücün elektromanyetik cihazlarda manyetik alan oluşturarak yararlı iş yapması ile hiçbir bağlantısı yoktur. Reaktif gücün sıfır olması, dolayısıyla güç çarpanın (Power Factor) 1 olması istenir. Sistem verimliliğinin arttırılması, hat ile üretim iletim aygıtlarının aşırı yüklenmesinin önlenmesi ve kayıpların azaltılması için güç çarpanı düzeltilmesinin yapılması gerekir

Flyback SMPS
Flyback Tipi SMPS’in Dezavantajları
Flyback SMPS’lerin Denetim Yöntemleri
GÜÇ ÇARPANI VE GÜÇ ÇARPANI DÜZELTME
Yükseltici Tipi SMPS
Güç Çarpanı Düzeltme devresinin Tasarımı
MC33260 Tüm devresinin Çalısma Prensibi
Yükseltici Tipi Dogrultucunun Tasarımı
Flyback Tipi SMPS’in Tasarımı
Flyback Tipi SMPS Trafo Çesitleri
Flyback Tipi SMPS Trafosu’nun Tasarımı
Giris Diyotları ve Giris Sıgacının Hesaplanması
Çıkıs Sargı Endüktansındaki Çıkıs Diyotların Hesaplanması
Çıkıs Sargı Endüktansındaki Çıkıs Sıgaçlarının Hesaplanması
Denetleyicinin Seçilmesi
FSDM0365RNB Denetleyicinin Özellikleri ve Çevre Elemanlarının Tasarımı
Sönümlendirme Elemanlarının Hesaplanması
Geri Beslemenin Tasarımı ve Sistem Kararlılıgının incelenmesi
Aktif Güç çarpanı düzeltme devresi ile flyback Tipi SMPS’in birleştirilmesi

Çıkış gerilimine karşı çıkış gücü değerine göre SMPS çeşitleri
Flyback tipi SMPS’in en genel devre şeması
Flyback tipi SMPS’in çalışma dalga şekli
Sürekli iletim modu dalga şekilleri
Süreksiz iletim modu dalga şekilleri
Flyback tipi SMPS devre şeması
Gerilim denetim yöntemi devre şeması
Akım denetim yöntemi devre şeması ,Akım fazör şekli
Kompanzasyon ve aktif güç çarpanı düzeltmesinin dalga şekilleri
Güç çarpanı düzeltmesinin katı ,Yükseltici tipi SMPS’in devre şeması
Yükseltici tipi SMPS’in çalışma dalga şekli
Takipçi tipi dogrultucunun giris gerilimine göre çıkış dalga şekli
Kritik iletim modu denetleyicinin temel çalışma şeması
Endüktans akımı dalga şekli
Yükseltici tipi dogrultucunun devre şeması
CT sıgaç degerine göre tam yükteki girişe karşı çıkış gerilimi
Sıfır akım algılama dalga şekli
Psim programının güç çarpanı düzeltme devre şeması
Güç çarpanı düzeltmesinin yapılmadıgı durumdaki Vo gerilimi
Rcs direnç akımı, giris akım ve gerilim dalga şekli ,Vo çıkış gerilimi
Güç çarpanı düzeltmesinin yapılmadığı durumdaki akım harmonikleri
Ani giren akımın dalga şekli
Pratikte hazırlanan güç çarpanı düzeltme devresi
Flyback tipi SMPS’in devre şeması
Tel kesit alanının gösterimi
EE 25/13/7 çekirdeğin geometrik yapısı
Paralel telden oluşan sarım
Hesaplanan trafo degerleri
Trafonun sarım noktasının belirlenmesi
Dâhili anahtara sahip denetleyicinin Flyback tipi SMPS’deki uygulaması
Flyback tipi SMPS’deki sızıntı endüktanslarının gösterilisi
Anahtarın akaç-kaynak gerilim dalga şekli
Sönümlendirme elemanlı Flyback tipi SMPS
Sönümlendirme elemanlı Flyback tipi SMPS’in çalışma dalga şekilleri
Sistemin geri besleme döngüsü
Flyback tipi SMPS’in çıkış süzgeci
Minimum yükte çıkış süzgecinin Bode ve evre eğrisi
Maksimum yükte çıkış süzgecinin Bode ve evre eğrisi
Hata kuvvetlendiricisine eklenen dengeleyici
Dengeleyicinin Bode ve evre eğrisi
Dengeleyicinin sisteme katılmasıyla elde edilen Bode ve evre eğrisi
Tasarlanan Flyback Tipi SMPS’in devre şeması

SONUÇ VE ÖNERLER

Flyback tipi SMPS’in önüne aktif güç çarpanı düzeltme devresi uygulanarak sebeke akımının dalga seklinin sebeke gerilimiyle aynı fazda ve akım sinüzoidal olması saglanmıstır. Aktif güç çarpanı düzeltmesi tasarımında takipçi tipi SMPS olarak çalısan denetleyici tercih edilerek kullanılacak PFC endüktansının boyutlarında önemli ölçüde küçülme elde edilmistir. PFC tasarımı asamasında akım algılama direncinin yandıgı gözlemlenmis (Sekil 4.17’deki R6 direnci); bunun sebebinin anlasılması için devre tasarımının simülasyon destegiyle yapılmasına geçilmistir. Simülasyon yardımıyla sorunun ani giren akımdan kaynaklandıgı anlasılarak pratik devreye NTC direnç eklenmis olup (Sekil 4.17) böylece akım algılama direncinin yanması önlenmistir. Bu sayede devrenin çalısması saglanmıs ve kullanılan 1 ’luk Rcs direnci sayesinde devrenin çektigi akım, gerilime dönüstürülerek osiloskop ile ölçüm yapılmıstır. PFC’nin çıkısı gerilimini 400V’ta tuttugu görülmüstür. Simülasyon ve pratikte elde edilen akım dalga sekillerinin birbirine benzedigi görülerek devrenin düzgün çalıstıgı anlasılmıstır.

Aktif güç çarpanı düzeltme devresi tasarlandıktan sonra 22W’lık 5V 2A ve 12V 1A’lik çıkıslara sahip Flyback tipi SMPS tasarımına geçilmistir. Akım denetim yöntemiyle çalısan dâhili anahtara sahip denetleyici seçilerek Flyback tipi SMPS’in elemanlarının bulunması ve SMPS’lerin en sorunlu parçası olan, devrenin verimini en çok etkileyen trafonun tasarlanması
detaylıca anlatılmıstır. Hesaplanan trafoya baglı olarak olusan sızıntı endüktansının, anahtarın akaç-kaynak üzerindeki etkisi ve buna göre sönümlendirme elemanlarının tasarımı gösterilerek güç çarpanı düzeltmesinin yapıldıgı ve yapılmadıgı durumda anahtarın zarar görmesi engellenmistir. Kullanılan denetleyicinin özelligi sayesinde akım sınırlaması yapılmıstır. Böylece istenmeyen herhangi bir akım artısı veya kısa devre durumunda devrenin korunması saglanmıstır. TL 431 ile kurulan devrenin geri besleme döngüsünün tasarımı gösterilmis; sistem kararlılıgının analizi için Bode ve evre egrileri çizilerek Flyback tipi SMPS tasarımı tamamlanmıstır.

Aktif güç çarpanı düzeltme devresiyle birlestirilen Flyback tipi SMPS devresinin güç çarpanı düzeltmesi yapıldıgı ve yapılmadıgı durumun daha iyi anlasılması için güç çarpanı devresine açma-kapama anahtarı konularak devrenin sebeke akımı ve sebeke gerilimi dalga sekillerine bakılmıstır. Güç çarpanının yapılmadıgı durumda sebeke akımının darbeli ve sebeke
gerilimine göre faz farkının oldugu Resim 6.8’de görülmektedir. Güç çarpanı düzeltmesinin yapıldıgı durumda ise anahtarın üzerindeki gerilimin yaklasık 570V oldugu Resim 6.6’da görülmüs ve anahtarın maksimum çalısma geriliminin 650V’u asmadıgı anlasılmıstır. Sebeke akımının sebeke gerilimiyle aynı fazda ve sinüzoidal oldugu ise Resim 6.10’da gösterilmistir. Tam yükteki
güç faktörü düzeltilmis çok çıkıslı Flyback tipi SMPS’in sebekeden çektigi etkin akım (Irms) 0,117A ve etkin gerilim (Vrms) 220V oldugundan giris gücü 25,74W’dır. Buna göre tasarlanan 22W’lık devrenin verimi =22W/25,74W =0,855’dir.

Bu sayede dogrusal güç kaynaklarına göre devrenin yüksek verimde çalısması saglanmıs, sebeke akımı dalga sekli sinüse yakın bir yapı aldıgı için akım harmonikleri azaltılmıs, kaynaktan çekilen reaktif güç en aza indirilmis ve sebeke akımının sebeke gerilimi ile aynı fazda olması nedeniyle de güç çarpanı 1’e yaklastırılmıstır. Böylece, günümüzde ortaya çıkan elektrik enerjisi kayıpları azaltılmıs, enerjinin verimli kullanılması saglanmıstır.

SMPStasarım hakkında tüm bilgiler: FSDM0365RN MC33260 ile Flyback tipi SMPS Tasarımı

Dosya indirme LINK listesi (HTML formatında) link-1616.zip şifre-pass: 320volt.com

  • iskender

    bana ve smps ile uğraşan arkadaşlara 1 katkın daha oldu.1 katkın daha oldu diyorum çünkü bundan öncede yayınladıklarınla katkın olmuştu.paylaşımın için teşekkür ederim.

  • ibrahim say

    hocam uzun zamandır smps kaynaklar üzerinde çalışıyorum amacım mimimum elemanla kararlı güç almak ben 220v u 25-40 volt seviyesine indirmek devreyi çalıştırıyorum fakat çekilen akım 3amperi geçtiğinde devre alev alıyor.Trafo olarak pc güç kaynakları trafoları kullanıyorum tabi söküp kendi isteğime göre sarıyorum yardımcı olursanız sevinirim

  • Semih Alkoç

    Tebrikler.
    Çok sade ve de anlaşılır biçimde açıklanmış

  • Özgür M. Duman

    Elinize sağlık.